De schepping is één groot symfonieorkest voor God. En jij mag meespelen!
Inleiding
Afgelopen donderdag ben ik voor het eerst in mijn leven bij een uitvoering van een heus orkest geweest. Ik ben niet met klassieke muziek opgegroeid, en ik kan enorm genieten van moderne muziek, maar ik kom er steeds meer achter dat er vroeger óók prachtige muziek werd gemaakt. Misschien is het de invloed van het tv-programma Maestro, waar bekende Nederlanders een orkest mogen dirigeren. Hoe dan ook: het leek me wel wat ook eens een concert in het echt mee te maken, dus donderdag zaten Hanneke en ik in het concertgebouw in Amsterdam. Het is in het echt net zo als op de tv, maar dan met een veel mooier geluid dan uit onze tv komt. Het is zó indrukwekkend als al die instrumenten samen spelen!
Vandaag gaat het over zo’n concert. Maar met heel andere instrumenten: het is geen concert van violen, trompetten en pauken – in dit orkest zijn de sterren, de zee en de bomen de instrumenten. En het wordt niet allereerst voor ons gespeeld, maar voor God: het is een symfonie voor God. Vandaag gaan we op zoek naar onze plek in dat orkest. Maar laten we eerst luisteren naar Psalm 148.
1. Schepping als symfonie
Als je Psalm 148 zingt, dan ben je de dirigent van dat fantastische symfonieorkest dat de schepping is. Dus heb je altijd al een keer een orkest willen dirigeren, zing dan vooral Psalm 148! Ik zie het in Psalm 148 helemaal voor me. De dirigent staat ‘op de bok’, zoals dat zo mooi heet, hij slaat de maat, en nodigt een voor een de partijen uit om mee te doen. In Psalm 148 zet de dirigent direct groots in: hij geeft de opmaat, kijkt naar boven, en wijst als eerste de hemelbewoners aan: engelen, muziek! Een hemels gezang vult je oren, zo mooi als je nog nooit gehoord hebt. De dirigent blijft de maat slaan, zoekt met zijn ogen de volgende partij, en wijst ze aan: zon, maan en sterren – loof de Heer. Het prachtige zingen van de engelen wordt nu ondersteund door een diepe bas van heel het heelal.
De dirigent werpt een korte blik op zijn partituur, blijft natuurlijk de maat slaan, en kijkt om zich heen: de hemel jubelt voor God, nu moeten de stemmen van de aarde meedoen. Als eerste zijn de zeemonsters aan de beurt. Wezens die niet bepaald makkelijk te temmen zijn… Zeemonsters trekken zich over het algemeen niet zoveel aan van wat anderen van hen willen. Maar de dirigent kijkt hen indringend aan, alsof hij zeggen wil: ‘je verzetten heeft geen zin – ken je plek: ook jullie zijn gemaakt om God te loven!’ Als hij vervolgens een krachtige inzet geeft, zingen de zeemonsters uit volle borst mee. De dirigent heeft geen tijd om ervan te genieten, de maat tikt door, en er moeten nog zoveel stemmen worden toegevoegd. Een voor een geeft hij ze aan: de oceanen, vuur en hagel, sneeuw en rook, stormen. Het gaat verder met bergen en heuvels, bomen en alle soorten dieren. Je zou misschien denken dat het een kakafonie wordt, zoveel en zo verschillende instrumenten door elkaar heen, dat kan alleen maar een verschrikkelijke herrie opleveren. Maar nee: alles klopt, het is een prachtige symfonie, waar alle stemmen hun eigen bijdrage leveren aan het geheel.
Weer kijkt de dirigent even in zijn aantekeningen. Hij is er bijna: de hemel zingt, de aarde jubelt, nu moet er nog één stem bij om het loflied volledig los te laten barsten – de stem van de mens. Het is de lastigste stem om te dirigeren – veel lastiger nog dan de zeemonsters. De mens heeft een nogal sterk ontwikkelde eigen wil, en wil nog wel eens vals zingen. De dirigent haalt even diep adem en geeft zijn inzet aan de lastigste mensen: koningen en leiders van de aarde, loof de Heer! En ja hoor, het lukt! Koning Willem Alexander, Mark Rutte, ze zingen voor God. Joe Biden doet ook mee. Donald Trump is weliswaar geen leider meer, dus eigenlijk is hij nog niet aan de beurt, maar hij voelt zich nog zo de president dat ook hij uit volle borst meezingt. Ze zingen allemaal: Zelensky en Putin, Erdohan en Johnson, Bolsonaro en Ardern van Nieuw Zeeland, al-Bashir van Sudan en al-Assad van Syrië – werkelijk alle staatshoofden van de wereld zingen eensgezind voor God. De dirigent wil het liefst zijn ogen sluiten om hiervan te genieten, maar hij blijft de maat slaan, en maakt zich klaar voor de grote finale: nu mag de hele mensheid invallen, man en vrouw, oud en jong. ‘Laat alles en iedereen loven de naam van de Heer, alleen zijn naam is hoogverheven, zijn luister gaat aarde en hemel te boven.’
Hoor je deze symfonie al? Ik vind het zó overweldigend! En ook zó bemoedigend! Want als ik God aanbid, dan voelt dat best wel eens eenzaam. Het is mooi dat we vanochtend met 2 kerken samen zijn om God te aanbidden, maar dan nog zitten we hier, en in de andere Zaanse kerken, maar met een fractie van de Zaanse bevolking. Maar wij zijn absoluut niet de enigen die God aanbidden: als jij de naam van de Heer looft, dan ben je opgenomen in de symfonie van de schepping!
2. Alles om God te loven
Als de schepping een symfonie voor God is, als alles er is om God te loven, dan heeft dat consequenties voor onze plek in die schepping. De eerste is dat de schepping er niet voor mensen is, maar voor God. De engelen zijn er niet allereerst om ons te helpen, maar om God te loven. De zon is er niet allereerst om ons warmte te geven, maar om God te loven. De bomen zijn er niet allereerst om ons hout en vruchten te geven, maar om God te loven. De koeien zijn er niet allereerst om ons melk en vlees te geven, maar -je voelt hem aankomen- om God te loven. Dat geldt voor alles wat God gemaakt heeft: ja, we mogen er gebruik van maken en ervan genieten, maar de schepping is er niet allereerst om in onze behoeften te voorzien, en al helemaal niet om ons te voorzien van ‘meer, meer, meer’. De schepping is er om God te loven.
Dat is voor ons, mensen, misschien even wennen: we denken graag dat de hele aarde om ons draait, en dat als een stukje schepping voor ons niet nuttig is, we er maar beter iets nuttigs van kunnen maken. Neem bijvoorbeeld het Guisveld, het natuurgebied tussen Wormerveer en Zaandijk in. Het ligt op een toplocatie, in het hart van Zaanstad, en met het huidige woningtekort zou het een prima plek zijn voor een nieuwbouwwijk. In plaats daarvan is het een natuurgebied dat voor mensen nauwelijks toegankelijk is. Zelfs voor recreatie kom je er bijna niet in. Naar menselijke maatstaven een nutteloos lapje grond. Maar volgens Psalm 148 is het een instrument voor God. Het Guisveld is waardevol, niet omdat het zo nuttig voor mensen is, maar omdat het een loflied voor God zingt! Psalm 148 daagt je uit om zo naar de hele schepping te kijken: niet naar of jij er wel wat aan hebt, maar naar muziekinstrumenten die Gods naam bezingen. En dat geeft ons, mensen, natuurlijk ook een verantwoordelijkheid: als de schepping één groot symfonieorkest voor God is, dan moeten wij die schepping ook in staat stellen muziek te blijven maken, in plaats van de instrumenten een voor een uit te schakelen.
We gaan door naar de andere grote consequentie van dat de schepping een symfonie voor God is. Dat is dat je met dit orkest meedoet, niet alleen door te zingen, maar door God te loven met je hele leven. Kijk maar naar die bomen. Heb jij wel eens een zingende boom gezien?! Ja, in The Lord of the Rings, maar in het echt?! De schepping looft God niet met woorden, maar door gewoon te doen zoals God het gemaakt heeft. Een boom looft God in het voorjaar met mooie bloemen en in het najaar door zijn bladeren van kleur te laten verschieten. Een boom looft God door zijn takken in de wind te laten bewegen, door zuurstof en schaduw te geven, door er gewoon te zijn.
Als de mens wordt uitgenodigd mee te doen in die symfonie voor God, dan het gaat dus zeker niet alleen maar over het zingen van aanbiddingsliederen. Het is een opdracht om God met je hele leven te loven. Net als de rest van de schepping ben jij gemaakt om met alles wie jij bent God te loven. Dan verdwijnt ook direct dat idee dat God aanbidden iets voor zondag is, en dat de rest van je leven daar los van staat. Als je gewoon doet waarvoor je gemaakt bent, met de talenten die God jou heeft gegeven, dan is dat al aanbidding! Als ik het huis stofzuig, dan is dat aanbidding. Als ik zuinig doe met gas, dan is dat aanbidding. Als ik een mooi stukje code geprogrammeerd heb, dan is dat aanbidding. Maar de mens is ook het enige instrument uit het orkest dat vals kan spelen. Als ik de schepping uitbuit, zing ik vals. Als ik op mijn centen zit ook. Als ik denk gelukkig te kunnen worden zonder God, dat ik gelukkig moet worden van wat de wereld te bieden heeft, als ik dingen in de schepping aanbid, in plaats van de Schepper die het gemaakt heeft om hém te aanbidden. God loven doe je met je leven – zing niet vals!
Met dat in gedachten is het laatste vers van de Psalm nog wel het mooiste. Hier worden de rollen omgekeerd. In de hele Psalm wordt de schepping opgeroepen God te verhogen, maar nu is het de beurt aan God: ‘hij verhoogt het aanzien van zijn volk’. Nu gaat het opeens over God die mensen eert! Het is alsof God naar dat orkest luistert, maar dan op de dirigent afstapt en hem vraagt het orkest even stil te leggen. God loopt naar de muzikanten, gaat tussen hen in zitten, pakt zijn viool en speelt het mooiste lied dat je ooit gehoord hebt, nog mooier dan dat hele symfonieorkest bij elkaar. En God speelt het voor jou – voor de mens. Het is zijn liefdesverklaring, niet aan de engelen, niet aan de overweldigende schepping, maar aan de mens: alleen van de méns, van Gods volk, wordt gezegd dat God hen verhoogt en dicht bij hen is. Het is een lied dat God niet alleen speelt, maar ook in de praktijk brengt: Jezus is het mooiste lied van God. Jezus, God die zichzelf kleinmaakt, die zelfs sterft, om jou groot te maken, jou een toekomst te geven, jou weer leert om zuiver te zingen. Het is des te meer reden om in het orkest mee te doen, de naam van de Heer te loven en gelukkig te zijn bij hem.
3. Doe mee in het orkest
De hele schepping is een symfonie voor God, en jij wordt uitgenodigd mee te spelen in dit orkest. Dan kan het je helpen om elke dag even een moment te nemen om te bedenken hoe je op die dag Gód eert, niet alleen met je mond, maar met heel je leven. Waar zong jij vandaag zuiver, en waar zong je vals, en wat zou jou helpen om niet meer vals te zingen? Sta elke dag even stil bij dat jouw leven een loflied is voor God. Doe jij mee met de rest van de schepping? Amen.