Overdenking bij bezinningsmoment 4 mei voorafgaand aan de stille tocht.
Leven met oorlog: dat is het jaarthema 2023 van het Nationaal Comité 4 en 5 mei. Want oorlog is een realiteit die lang doorwerkt. Niet alleen in de levens van hen die de oorlog hebben meegemaakt, maar ook in de levens van hun kinderen, kleinkinderen en achterkleinkinderen. Trauma’s in de familie kunnen generaties lang doorwerken, en nog altijd is er veel onverwerkt leed dat z’n wortels heeft in de Tweede Wereldoorlog. Bovendien worden er helaas ook vandaag oorlogen gevoerd, die heel dichtbij kunnen komen, bijvoorbeeld door mensen die de oorlog ontvluchten en in Nederland een schuilplaats zoeken. Ook zij nemen hun trauma’s mee. Ik vind het een belangrijk thema: leven met oorlog.
Maar willen we het wel? Leven met oorlog is de pijn die oorlog doet serieus nemen. Het is veel aantrekkelijker om oorlog zo snel mogelijk te vergeten. Het is veel te pijnlijk om de verhalen over oorlog te vertellen: liever hebben we het er niet meer over en proberen ons te richten op de toekomst. Jouw verhalen over oorlog delen, verhalen van anderen over oorlog binnen laten komen: daarmee maak je jezelf kwetsbaar. We zijn liever sterk – en als we het niet zijn, doen we wel alsof.
Maar het Nationaal Comité 4 en 5 mei krijgt steun uit voor sommigen wellicht onverwachte hoek. Jezus zegt namelijk: ‘gelukkig de treurenden.’ Dus: wie leeft met oorlog, wie de pijn onder ogen ziet, die is gelukkig te prijzen! Als Jezus dat zegt, weet hij dat iedereen z’n verhalen heeft die pijn doen. Jezus kent die menselijke neiging om aan je verdriet voorbij te leven, om over de trauma’s van oorlog heen te leven. Maar Jezus geeft ruimte voor zwakheid, ruimte om te treuren, ruimte om te leven met oorlog.
Jezus vervolgt: ‘want zij zullen getroost worden.’ Psychologisch gezien zal het vast kloppen dat ruimte geven aan je verdriet ook de eerste stap is om er op een gezonde manier mee om te gaan. Maar Jezus was geen psycholoog – hij bedoelt meer. Jezus geeft niet alleen ruimte voor leven met oorlog, maar ook perspectief op een wereld zonder oorlog.
Het is een aantrekkelijk perspectief, waar mensen vaak hun schouders onder hebben gezet. Een goede zaak – niet voor niets verklaart Jezus ook de vredestichters gelukkig. Maar helaas wijst de geschiedenis uit dat het niet zo wil vlotten met een wereld zonder oorlog. Na de Tweede Wereldoorlog werd gezegd ‘dit nooit meer’, en de Verenigde Naties werden met dat doel opgericht, maar de oorlogen bleven komen.
Toch geloof ik dat die wereld zonder oorlog geen utopie is. Jezus heeft het niet over mooie ideaalplaatjes, maar over ‘het koninkrijk van de hemel’. De naam zegt het al: dat komt niet van mensen, maar van God. Gód werkt aan een wereld waar geen nieuwe oorlogsverhalen meer ontstaan. Dat geeft mij de moed om te leven met oorlog, om de pijn van die verhalen mee te voelen: ik geloof dat het eens goed zal komen. En jij? ‘Gelukkig de treurenden, want zij zullen getroost worden.’ Amen.