Hoe houdt je in een wereld vol teleurstellingen hoop? Juist het christelijk geloof zit vol hoop: het lijden heeft niet het laatste woord!
Inleiding
Het leven zit vol teleurstellingen. Ik weet het: dat is niet het gezelligste onderwerp om het over te hebben… En dat nog wel tijdens een kerkproeverij. Maar misschien past dat ook wel goed bij de kerk: als kerk willen we een positief verhaal vertellen, maar we willen elkaar geen mooie verhaaltjes voorhouden – het gaat hier wel over het echte leven. En dat zit nu eenmaal vol teleurstellingen.
Afgelopen zomer kampeerden wij op een camping met een heuse waterglijbaan. Overdag trokken we er vaak op uit om de omgeving te verkennen, om bij terugkomst op de camping een verfrissende plons te nemen. Leuk voor de kinderen, maar zeker niet alléén voor de kinderen. Totdat we op een dag terug op de camping kwamen, en de waterglijbaan gesloten was. Wij navraag doen bij de receptie: ‘het hoogseizoen is hier voorbij, dus de glijbaan gaat niet meer open, sorry…’
Het leven zit vol teleurstellingen. Kleine teleurstellingen, zoals deze die ik al bijna weer vergeten was, maar ook grote teleurstellingen: dat het leven niet zo gaat zoals jij had verwacht. En als je maar genoeg teleurstellingen meemaakt, leer je vanzelf je verwachtingen laag te houden: ga van het ergste uit, dan kan het alleen nog maar meevallen.
Hoe houdt je, in een wereld vol teleurstellingen, hoop? Dat is precies waar het in de kerk over gaat: hoop! Het is ook waar het over gaat in het bijbelverhaal van vandaag. Thema vandaag: ‘hier is hoop!’ Ik wil je graag laten zien hoe we in de kerk hoop houden, en wat die hoop dan wel en niet is. Laten we eerst het verhaal lezen: uit Lucas 24:13-35.
1. Wat Pasen betekent
Even wat achtergrond bij wat we net lazen. Lucas is 1 van de 4 biografen van Jezus – we lazen een stukje uit zijn beschrijving van het leven van Jezus, uit het allerlaatste hoofdstuk ervan. Lucas begint zijn verhaal met de geboorte van Jezus, dan volgt 1 verhaal over Jezus’ kindertijd, om daarna een sprong te maken naar Jezus als 30-er. Het gaat over Jezus die rondtrekt, die overal vertelt over Gods nieuwe wereld, die mensen geneest en andere wonderen doet. Opvallend veel van die verhalen spelen zich af aan tafel, net als het verhaal van vandaag. Uiteindelijk wordt Jezus opgepakt, wordt er een schijnproces tegen hem op poten gezet, en wordt Jezus gekruisigd.
Dan komen we in dat laatste hoofdstuk van Lucas. Dat begint met de ontdekking dat het rotsgraf, waar Jezus’ lichaam in gelegd was, leeg is. Langzaam begint bij sommigen door te dringen wat er gebeurd is: Jezus is opgestaan uit de dood. Niemand had dat zien aankomen, en ze zijn dan ook flabbergasted. Ze hebben geen idee wat dit te betekenen heeft.
En dat is waar het verhaal van vandaag over gaat: over was Pasen nu eigenlijk te betekenen heeft. In dit verhaal legt Jezus het zelf uit.
2. Hier is hoop
We lopen een stukje mee met 2 vrienden van Jezus. De één heet Kleopas, van de ander weten we niets. Het lijkt erop dat ze huisgenoten zijn. Maar wat ze nu precies van elkaar zijn? Broers? Vrienden? Wat dat betreft is het net als met Bert en Ernie: daarvan weet je ook niet wat ze van elkaar zijn. Maar het zou wel eens veel voor de hand liggender kunnen zijn: waarom zou die 2e vriend een man moeten zijn? Een vrouw kan net zo goed – bijvoorbeeld de vrouw van Kleopas. Ergens anders in de bijbel, voor de fijnproevers: in Johannes 19, wordt haar naam zelfs genoemd: Maria, en zij was ook deel van de kring rond Jezus. Dus laten we ze maar Kleopas en Maria noemen.
Ik zei net dat bij sommigen begint door te dringen wat er is gebeurd. Kleopas en Maria horen daar niet bij. Ze hebben de verhalen over het lege graf gehoord, maar kunnen daar helemaal niets mee. Ze hadden grootse verwachtingen van Jezus. Jezus zou Israël bevrijden van de Romeinse overheersing, zou Israël weer groot maken, zou zorgen voor vrede en voorspoed. Nou, die hoop is dus mooi de grond in geboord. Of, beter gezegd, gekruisigd. Al hun hoop is afgepakt, en nu druipen ze gedesillusioneerd af, naar huis, waar ze weer helemaal teruggeworpen zijn op zichzelf om de wrede wereld te overleven.
Ik kan me die teleurstelling goed voorstellen. Je hoopt dat God iets doet, maar je merkt er niets van. Als God er is, waarom is er dan zoveel lijden in de wereld? Misschien heb je God wel eens in een gebed gevraagd je te helpen, maar niet de indruk gekregen dat God daar ook iets mee deed… Je hebt de verwachting dat God dingen oplost, maar je bent erin teleurgesteld.
Terwijl Maria en Kleopas zo lopen te somberen, loopt er opeens een vreemdeling naast ze. Het is Jezus, maar ze herkennen hem niet. Jezus vraagt waar ze het over hadden, en het hele verhaal rolt eruit. Dan zou je verwachten dat Jezus hen geruststelt: ‘Kleopas, Maria, kijk nou even goed – ík ben het!’ Ze zouden hem om de hals vliegen en in een keer al hun hoop terug hebben gekregen. In plaats daarvan begint Jezus de bijbel uit te leggen.
Het is maar goed dat het twee uur lopen is naar Emmaüs, want de hele bijbel komt langs. Aan de hand van al die oude verhalen, verhalen die Kleopas en Maria goed kennen, laat Jezus zien dat het kruis geen tragisch en voortijdig einde was van wat zo mooi had kunnen zijn: dit was altijd al de bedoeling! Jezus zegt het zo: ‘moest de messias al dat lijden niet ondergaan om zijn glorie binnen te gaan?’ Daarmee legt Jezus voor het eerst uit wat Goede Vrijdag en Pasen betekenen. God neemt de problemen van de wereld serieus, niet door ze weg te nemen, maar door ze te ondergaan. In het kruis balt al het lijden van de wereld zich samen, ondergaat God het allemaal in de persoon van Jezus, om er aan de andere kant in glorie weer uit te komen. Zo hadden Maria en Kleopas er nog nooit tegenaan gekeken!
Dat betekent nogal wat voor wat je kunt verwachten: blijkbaar is God geen helpdesk bij wie je probleem in 5 minuten is opgelost. Want God weet dat snelle oplossingen niet helpen: dan is het probleem in 2 dagen weer terug. Maar dat betekent nog niet dat er geen hoop is – God pakt alleen liever het diepere probleem aan! Door het lijden tot het donkerste einde te ondergaan en er weer uit op te staan, heeft Jezus de macht van het lijden van binnenuit uitgehold. Dat betekent niet dat als je christen bent, je nooit meer met teleurstellingen te maken zult hebben, maar wel dat het lijden niet het laatste woord heeft! Dát is wat Pasen betekent, en daarom is hier hoop.
Klinkt mooi allemaal, maar misschien ook wel een beetje theoretisch. Als een levensfilosofie die mooi is bedacht, maar of het ook klopt… Gelukkig houdt het verhaal hier nog niet op! Inmiddels zijn de drie gearriveerd in het dorpje Emmaüs. Twee uur lang is Jezus aan het woord geweest, en Maria en Kleopas vonden het hartverwarmend. Nu zijn ze er klaar voor om Jezus ook echt te herkennen. Dat gebeurt aan tafel. Op het moment dat Jezus het brood breekt en uitdeelt, zien ze het opeens: dit ís Jezus! Opeens is het geen theorie meer dat lijden de weg naar glorie is: ze zien Jezus in al zijn glorie – bij hen aan tafel. Het is dus niet allemaal voorbij: hier is hoop, die nog veel mooier is dan de hoop die ze eerst hadden.
Hoe kun jij die hoop ook ervaren? Thuis raken in de bijbel, zoals Jezus die uitlegt, is een belangrijke stap. Maar dat is nog iets in je hoofd: echte hoop ervaar je als je Jezus herkent. Kleopas en Maria herkennen hem in het breken van het brood. Verderop in de bijbel staat dat symbool voor 2 dingen: voor de maaltijd die christenen vieren om Jezus te gedenken, die ook wel bekend staat als avondmaal of eucharistie, maar ook voor het samen eten als kerk, voor het delen van je leven in een geloofsgemeenschap. Hier in Menorah zeggen we dat we een familie zijn. En in die familie mag je Jezus herkennen, mag je ervaren: hier is hoop!
3. Familie van hoop
Het leven zit vol teleurstellingen. Maar christenen zijn mensen van hoop! Wil jij groeien in zo’n hoopvol leven, ondanks alle teleurstellingen die op je pad komen? Ik zou zeggen: verbindt je dan eens aan zo’n familie, geef het een kans, probeer het gewoon eens. En als je al bij een kerk betrokken bent: investeer in die familie – bijvoorbeeld door samen te eten. Want hier is een familie van hoop! Amen.