Jezus eet met mensen met een bedenkelijke reputatie. Hij logeert zelfs bij hen! Want Jezus wil zich aan hen verbinden en zoekt ook jou.
Inleiding
In het bijbelboek Lucas kom je Jezus steeds aan tafel tegen: dat is de plek waar Jezus zich met mensen verbindt. In de afgelopen periode hebben we in Menorah al heel wat van die verhalen gelezen. In het verhaal van vandaag gaat Jezus nog een stapje verder: hij nodigt niet alleen zichzelf uit voor de maaltijd, maar komt ook direct logeren. Dus laten we het eerst maar eens over logeren hebben.
Ik ga er maar vanuit dat iedereen wel eens heeft gelogeerd, of gasten te logeren heeft gehad. Ik wil jullie vragen in gedachten even terug te gaan naar je laatste keer logeren, uit of thuis. Nu ben ik benieuwd: bij wie ging je logeren, of wie kreeg je te logeren? Voor wie is het antwoord ‘familie’? Of ‘goede vrienden’? Wie heeft nog een ander antwoord?
Logeren is niet zomaar iets, dat doe je niet met iedereen. Als je bij elkaar logeert, dan zie je elkaar meer zoals je echt bent. Dan zie je de ander zonder gel of make-up. Dan sta je in je pyama op elkaar te wachten bij de badkamer om je tanden te poetsen. Dan kun je niet meer verstoppen dat je een ochtendhumeur hebt. Daarom is logeren best intiem: dat doe je over het algemeen met mensen waar je vertrouwd mee bent.
Het bijbelverhaal van vandaag gaat over Zacheüs. Bij Zacheüs kwam nooit iemand logeren. Niet omdat hij er geen ruimte voor had: hij had een enorm huis, met 10 logeerkamers en voor elke logeerkamer een eigen badkamer. Maar niemand wilde met Zachëus gezien worden, niemand wilde zich aan die geldwolf verbinden. Tot, op een dag, Jezus in de stad komt.
Dat verhaal gaan we nu lezen. Thema vandaag: aan tafel – Jezus zoekt je! We lezen Lucas 19:1-10.
1. Jezus’ missie
‘De Mensenzoon is gekomen om te zoeken en te redden wat verloren was.’ Het is niet de eerste keer dat Jezus zoiets zegt. In Lucas 5 is Jezus te gast bij een collega van Zacheüs – Levi heet hij. Dat verhaal lijkt best veel op het verhaal van vandaag. Ook daar wordt er gemopperd dat Jezus met slechte mensen eet. En dan reageert Jezus, in Lucas 5:31-32: ‘Gezonde mensen hebben geen dokter nodig, maar wie ziek is wel; ik ben niet gekomen om rechtvaardigen te roepen, maar om zondaars aan te sporen een nieuw leven te beginnen.’
Dat was aan het begin van Jezus’ publieke optreden, toen hij zich net bekend had gemaakt en begon met Israël door te trekken en overtal te vertellen waar hij voor gekomen was. Die uitspraak uit Lucas 5 kun je zien als een mission-statement: dit is waar ik voor gekomen ben – zondaars aansporen een nieuw leven te beginnen. Nu, in Lucas 19, aan het einde van die 3 jaar dat Jezus rondtrok, komt het weer terug. Nog 1 keer wil Jezus laten zien waar het hem allemaal om te doen is, voor hij de laatste etappe van zijn reis naar Jeruzalem begint, zijn arrestatie en dood tegemoet: ‘de Mensenzoon is gekomen om te zoeken en te redden wat verloren was.’
2. Jezus zoekt je
En zo zoekt Jezus ook Zacheüs, misschien wel de rijkste én meest gehate man van Jericho. Zacheüs was tollenaar, en niet zomaar tollenaar, maar de hoofdtollenaar. Geen enkel kind droomt ervan tollenaar te worden, voor status en aanzien kon je beter een ander beroep kiezen. Maar Zacheüs maalt daar niet om. Het enige wat hem wél interesseert is geld. Geld is de enige reden waarom iemand tollenaar wordt: zelfs je vrienden gaan je haten, maar je bent wél rijk. Zeker als je hoofdtollenaar van Jericho bent. Jericho lag aan een belangrijke handelsroute en was dé plek om de rivier de Jordaan over te steken. Een perfecte plek dus om tol te heffen en iedereen nog wat extra centen af te kloppen. Als hoofdtollenaar had Zacheüs een heel legertje tollenaars in dienst. En waar ik door mijn baas gewoon betaald wordt, moesten zij juist Zacheüs betalen.
Als tollenaar weet je uiteraard precies wie er door je stad trekt, want elke reiziger is kassa. Als Jezus met zijn reisgezelschap Jericho binnenkomt, is Zacheüs dan ook direct op de hoogte. Jezus, daar heeft hij wel eens van gehoord. Schijnt een bijzondere kerel te zijn. Misschien wel de enige niet-tollenaar die niet doet alsof tollenaars een nieuwe superbesmettelijke variant van het coronavirus met zich meedragen: Jezus vindt het niet erg met tollenaars gezien te worden. Voor de verandering denkt Zacheüs eens niet aan geld: hij is benieuwd naar wat voor man die Jezus toch is, Niet dat hij direct vrienden met Jezus hoeft te worden, zoals een paar jaar geleden zijn collega Levi is overkomen, maar gewoon om zijn mening te vormen.
Maar Zacheüs is niet de enige die nieuwsgierig is. Als hij aankomt staat iedereen ervoor, en hij heeft zijn lengte tegen zich: hij kan niet over de mensen heen kijken. Hij probeert zich nog een beetje naar voren te wurmen, maar de mensen kijken eerst geïrriteerd, en als ze dan ook nog zien dat hij het is, boos: ‘je kunt de boom in.’ Dat brengt Zacheüs op een idee: hij klimt in een vijgenboom. Eigenlijk een perfecte plek: vanaf hier kun je alles prima in de gaten houden, vanaf een veilig afstandje.
Ik denk dat ik ook in de boom was gaan zitten: lekker kijken wat er gebeurt, zonder iets te moeten. In het Zaantheater zit ook het liefst op het balkon. Daar zijn de goedkoopste plekken, maar dat is niet de enige reden: er is gewoon wat meer afstand, geen risico dat je opeens wordt aangewezen, en ik kan er gewoon rustig op mijn eigen tempo over nadenken.
Zacheüs is niet persé op zoek naar Jezus. Hij is nieuwsgierig, niet méér. Hij vindt zijn leven wel prima zo. Nee, veel vrienden heeft hij niet, maar geld maakt veel goed. Zacheüs zoekt Jezus niet – maar Jezus zoekt Zacheüs wel! En dat vind ik mooi: het begint niet met dat jij naar Jezus moet zoeken – Jezus zoekt jou al lang!
Daarom blijft Jezus stil staan bij de boom van Zacheüs. ‘Zacheüs, goed dat ik je tegenkom – ik was al naar je op zoek! Ik moet bij je eten vandaag, en je hebt vast wel wat logeerkamers vrij.’ Zacheüs heeft geen idee wat hem overkomt: nooit wil iemand bij hem eten, en zijn 10 logeerkamers met eigen badkamer zijn nog nooit gebruikt. Mooi is dat: Jezus steekt geen preek af tegen Zacheüs, zo van ‘Zacheüs, je bent op de verkeerde weg, en als je diep in je hart kijkt dan weet je dat zelf ook wel. Je bent verblind geraakt door geld – bekeer je!’ In plaats daarvan wil Jezus met Zacheüs eten. Dát is wat Zacheüs een ander mens maakt: geen preek, maar een maaltijd, een logeerpartij.
Als Zachëus wordt geconfronteerd met Jezus’ overweldigende goedheid, als hij voor het eerst sinds zijn kindertijd ervaart dat iemand hem zoekt, dat iemand moeite voor hem wil doen, dat iemand zich aan hem wil verbinden, dan komt opeens ook het besef binnen dat hij niet langer op de oude voet verder wil. Jezus hoeft helemaal niets te zeggen: opeens voelt Zacheüs zich zó blij en zó geliefd, dat al zijn geld hem gestolen kan worden. In de Joodse wet stonden wel wat regels over geld, maar Zacheüs doet er nog een royale schep bovenop. Op oneerlijk verkregen geld stond een rente van 20%, maar Zacheüs maakt er gewoon 300 van. En 10% van je inkomen, de beruchte tienden, moesten naar de armen, maar Zacheüs maakt er 50% van. Zacheüs wordt een ander mens – omdat Jezus hem zoekt.
Dit is geen klassiek gereformeerd bekeringsverhaal van iemand die worstelt met zijn zonde, maar dan de liefde van Jezus ontdekt. Zacheüs zoekt niet – maar als hij wordt gevonden, en ziet hoeveel Jezus van hem houdt, gaat hij beseffen hoe zijn eigen liefde tekort schiet. Als ik zie dat Jezus zelfs zijn leven voor mij geeft, dan ga ik beseffen hoe weinig mijn liefde voorstelt, en wil ik veranderen.
Zacheüs verandert, bijna onherkenbaar. Je zou denken dat iedereen daar blij mee is, maar nee hoor: overal klinkt gemopper. ‘Wat heeft Jezus bij die geldwolf te zoeken? Hij had ook gewoon bij mij mogen logeren hoor. Maar dat was zeker weer niet goed genoeg voor hem!’ Zijn er toevallig fanatieke kijkers van het tv-programma Hunted in de zaal? Voor wie het niet kent: een groep Nederlanders slaat in tweetallen op de vlucht voor de hunters, die met de meest geavanceerde opsporingsmethoden proberen hen te achterhalen. Het lijkt me fantastisch een keer mee te doen, maar Hanneke wil me niet zo lang missen… Ik haar ook niet trouwens! In het laatste seizoen waren 2 jongens op zoek naar een logeerplek, en ze besloten te zoeken naar het duurste huis van IJsselmuiden. Aan een paar voorbijgangers werd gevraagd waar ze hier de huizen met zwembaden en Range Rovers konden vinden.
Zoiets doet Jezus hier in de ogen van de omstanders ook: hij gaat niet bij gewone mensen eten, maar moet direct weer naar een tollenaar, waar hij verzekerd is van de beste wijn, en waar hij een slaapkamer met eigen badkamer kan krijgen, en een frisse ochtendduik in Zacheüs’ zwembad – wat Zacheüs allemaal gekocht heeft van hun geld. Daarmee maakt Jezus zich medeschuldig aan de zonde van Zacheüs. Je kunt je niet vrijblijvend met tollenaars inlaten: als je eet van hun tafel, deel je ook in hun diefstal.
Jezus weet dat – hij doet het bewust. Hij denkt aan zijn missie: ‘ik ben gekomen om te zoeken wat verloren was.’ Als hij zich daarvoor 1 moet maken met een zondaar, als hij de zonde van anderen daarvoor voor zijn rekening moet nemen, dan moet dat maar gebeuren. Zo blikt dit verhaal vooruit, naar wat Jezus op het punt staat te doen: zich identificeren, niet alleen met de zonde van Zacheüs, maar ook met mijn egoïsme en gebrek aan liefde, met de zonde van de hele wereld. Later zegt Paulus het in 1 Korintiërs 5 zo: ‘God heeft hem die de zonde niet kende voor ons één gemaakt met de zonde.’
Het kruis is Jezus die tegen jou zegt: ‘Mark’ (en vul je eigen naam maar in), ‘ik moet bij jou eten, ik wil bij jou logeren, ik wil bij je zijn, want ik houd zo veel van je, daarom wil ik mij één maken met de rommel in jouw leven: ik wil me aan jou verbinden, bij je blijven.’
3. Uit je boom
Zacheüs was niet op zoek naar Jezus, maar Jezus wel naar Zacheüs. Dat had ook anders kunnen gaan. Zacheüs had in zijn boom kunnen blijven zitten, op een afstandje kunnen blijven, in de hoop dat Jezus snel door zou lopen.
Wat doe jij? Blijf je een toeschouwer, die misschien wel nieuwsgierig is naar Jezus, maar wel graag een beetje afstand houdt, zodat je er eens rustig over kunt nadenken? Blijf je in de boom zitten? Of kom je uit je boom? Verwelkom je Jezus in je huis, en geniet je er steeds weer van en verwonder je je er steeds weer over dat Jezus in jouw leven wil delen? Amen.