Hoe kan het kwaad ooit overwonnen worden? Door het een onverwachte draait te geven. En dat is wat Jezus gaat doen: door het kwaad te ondergaan, zal hij de wereld verlossen van het kwaad.
Inleiding
Voor de verandering begin ik vandaag eens met een plaatje. Laten we even een kijkpauze nemen om het op je te laten inwerken.
Of dit plaatje een goede weergave van de werkelijkheid is – ik heb geen idee. Of Poetin zich op Oekraïne verkeken heeft, en die hele oorlog zijn einde inluidt, óf dat Poetin een heel slim spel speelt, en uiteindelijk precies krijgt wat hij wil – ik weet het echt niet. Wat ik wel weet, is dat ik dit heel graag wíl – en met mij vele anderen. Wat zou het fantastisch zijn als Oekraïne als winnaar uit deze oorlog komt, en als Poetins positie hierdoor onhoudbaar wordt, hij de rest van zijn leven als balling in Siberië moet slijten, en Navalny, of een andere Rus zonder grootheidswanen, de vrijgekomen positie van Poetin inneemt. Wat zou het heerlijk zijn als het kwaad zichzelf overschat, en daarmee zijn eigen graf graaft!
Of het in Oekraïne gebeurt, dat weet ik echt niet. Wat ik wél weet is dat het in de bijbel gebeurt! We gaan lezen over het aller, allergrootste kwaad dat ooit beraamd is. Maar gek genoeg wordt dat omgezet in het allerbeste dat de wereld ooit is overkomen! En het kwaad? Dat blijft machteloos achter! Laten we het lezen: Johannes 11:45-54.
1. Het leven
‘Vanaf die dag overlegden ze hoe ze hem zouden doden.’ Daarmee krijgt het verhaal van vorige week, het verhaal van de opwekking van Lazarus, een wel heel grimmige wending. Laten we nog even ophalen waar dat verhaal over ging. Lazarus, een goede vriend van Jezus, is ziek. Zijn zussen, Marta en Maria, sturen iemand naar Jezus met de boodschap dat hij moet komen. Als Jezus aankomt in Betanië, een dorpje onder de rook van Jeruzalem, blijkt het te laat: Lazarus is al 4 dagen dood. De dood hangt in de lucht, iedereen is verdrietig, Jezus ook. Of misschien kan ik beter zeggen: en Jezus al helemaal. Want Jezus is het Leven in eigen persoon – ‘ik ben de opstanding en het leven,’ zegt Jezus. En als het leven zich met de dood gaat bemoeien, dan kan de dood inpakken en wegwezen. Jezus laat het graf openen, en roept Lazarus naar buiten. En wat niemand voor mogelijk had gehouden, gebeurt: er wandelt een mummie uit het graf, recht de armen van zijn zussen in, die hem van zijn lijkdoeken ontdoen en hem vervolgens bedelven onder hun tranen, kussen en knuffels. Tot zover waren we vorige week gekomen.
Stel je eens voor dat je er bij was. Op het moment dat Jezus het graf laat openen, ben je misschien wel boos: de doden moet je met rust laten, daar ga je geen trucjes mee uithalen. Maar die boosheid maakt plaats voor euforische vreugde als je ziet hoe Marta en Maria Lazarus om de hals vliegen. Je hart maakt een sprongetje, nee, een salto, er fladderen vlinders door je buik, er trekt een warme gloed door je hele lijf en je voeten kunnen alleen nog maar dansen. Vanaf nu kijk je met andere ogen de wereld in, met ogen van hoop. Als je niet al in Jezus geloofde, dan doe je het nu wel.
2. Het kwaad machteloos
Maar als je dacht dat iedereen nu wel achter Jezus aan zal lopen, dan heb je het mis. Het verhaal krijgt een grimmige wending. Een paar omstanders trekken zich stiekem terug uit het feestgedruis om de Farizeeën van de nieuwste ontwikkelingen op de hoogte te stellen. Op hun beurt schakelen de Farizeeën de hogepriesters in, en zo komt het diezelfde dag nog tot een spoedvergadering van het Sanhedrin, het Joodse gerechtshof, met op de agenda slechts 1 punt: de kwestie Jezus. En niet omdat ze, gezien de recente ontwikkelingen, Jezus in hun midden willen uitnodigen om hem een kans te geven. Nee: Jezus vormt een bedreiging voor hen, en daarom is dit spoedoverleg nodig om te bepalen hoe Jezus gestopt kan worden.
‘Geachte aanwezigen,’ begint een van de samenzweerders, ‘wat moeten we toch doen? Die man’, de naam van Jezus krijgt hij niet over zijn lippen, ‘die man doet wondertekenen.’ ‘Nou,’ denk ik dan, ‘je zou kunnen proberen om in hem te gaan geloven – dat zou nog niet zo’n slecht idee zijn.’ Maar dat Jezus wondertekenen doet, zegt de Joodse leiders niets, behalve dat Jezus wel eens een bedreiging voor hun eigen positie kan zijn. Zij zijn de mannen van aanzien, de mannen naar wie iedereen opkijkt. En terecht, vinden zij zelf: zij geven leiding aan het Joodse volk, en dat doen ze niet onverdienstelijk. Onder hun leiding is er betrekkelijke vrijheid in Israël gekomen: ze hebben het met de Romeinen op een akkoordje gegooid, en zo lang het rustig blijft in Israël, mogen ze van de Romeinen hun eigen gang gaan. Maar ja: ‘Jezus’ en ‘rustig’ – die 2 gaan niet heel goed samen. Ze zien de bui al hangen: iedereen loopt achter Jezus aan, en niemand luistert meer naar hen. En weg is het evenwicht waar zij al zo lang aan hebben gewerkt. De Romeinen zullen dat niet tolereren, en zij, de Joden van aanzien, zullen hun mooie posities kwijtraken. Ze zitten nu heerlijk in het pluche, en zijn niet van plan dat op te geven!
Ergens doet het Sanhedrin denken aan Poetin. Gehecht aan het pluche, verslingerd aan de macht, en bereid dat tegen elke prijs te handhaven. Anderen, of het nu Jezus is of Zelensky, zijn dan een bedreiging, en daar moet je dan wat mee. Maar niet alleen voor Poetin en het Sanhedrin is Jezus bedreigend. Hun reactie is, als ik eerlijk ben, herkenbaarder dan ik zou willen. Ik kom niet in de buurt bij hoe machtig zij zijn, maar in ieder geval in mijn eigen leven ben ik de baas. Ik heb een fijn en comfortabel leven – zit ik wel te wachten op een Jezus die de boel eens flink komt opschudden?
Voor het Sanhedrin is het antwoord op die vraag duidelijk: ‘nee!’ Maar hoe komen ze van Jezus af? Sommigen stellen voor nog even af te wachten: Jezus gaat vanzelf een keer een fout maken, en dan zal iedereen zich snel van hem afkeren. Anderen opperen dat een weekje cel Jezus’ zegetocht wellicht kan stoppen. Maar Kajafas, de hoogste baas, vindt het allemaal veel te lief. ‘Houd toch op met dat softe gedoe! Voor deze kwestie zijn geen makkelijke oplossingen. Het doet mij pijn om het te zeggen, maar het is in het belang van het hele volk dat deze man sterft.’ Aldus wordt besloten. Zonder enige vorm van proces wordt Jezus ter dood veroordeeld. Dat proces zullen ze er later nog wel omheen verzinnen, maar de uitslag staat nu al vast: Jezus moet sterven.
Ergens begrijp ik ze. Maar dit is natuurlijk absurd: omdat Jezus iemand uit de dood terug heeft geroepen in het leven, omdat Jezus het Leven in eigen persoon is, moet hij sterven. Dit is het grootste kwaad dat in de hele geschiedenis van de mensheid beraamd is! Nog altijd maken mensen elkaar het leven onmogelijk, nog altijd doen mensen elkaar de lelijkste dingen aan, maar nu is het het Leven in eigen persoon, de Liefde zélf, die het veld moet ruimen.
Dat moet gebeuren om de tempel en het Joodse volk te beschermen. Een opzet waar ze niet in slagen. Als Johannes dit verhaal voor het eerst opschrijft, hebben de Romeinen al afgerekend met die opstandige Joden. Van de tempel staat alleen de Klaagmuur nog overeind. Hoe anders had het kunnen lopen als belangrijke mensen zich wat minder druk hadden gemaakt om het pluche, en wat meer om recht en liefde!
Maar gelukkig houdt het verhaal hier niet op! Kajafas mag denken dat hij een stoere en onvermijdelijke beslissing heeft genomen, maar onbewust profeteert hij over wat Jezus zal gaan doen. Het allergrootste kwaad dat ooit is beraamd, wordt door God omgezet in het allerbeste wat de wereld ooit is overkomen! Ja, Jezus zal sterven, maar niet om de Joodse leiders aan de macht te houden. Jezus zal sterven voor het hele volk, ja, voor al Gods kinderen, om hen een nieuw leven te geven, om hen te bevrijden uit de greep van het kwaad.
Of Poetin zichzelf tegenover Oekraïne heeft overschat, dat weet ik niet, maar hier, in de plannen van het Sanhedrin, graaft het kwaad zijn eigen graf. Het kwaad denkt op deze manier mooi van Jezus af te zijn, maar vergeet dat het leven wint van de dood. Het kwaad werkt onbewust mee aan Gods reddingsplan voor de wereld, en daarmee maakt het zichzelf onschadelijk! Het kwaad leidt alleen maar tot liefde, tot vrijheid, tot vrede! Wat stelt het kwaad nog voor als Jezus het allemaal over zich heen laat komen, en na drie dagen vrolijk uit zijn graf wandelt?! Stel je voor dat uit elke kogel die wordt afgeschoten een bloem groeit, uit elke bom een boom, bomvol vruchten, en dat elke tank die voorbij trekt klinkt als een symfonieorkest. Dan is de oorlog voorbij! Dat is precies wat Jezus doet: het plan om hem te doden wordt de overwinning van het leven!
En Oekraïne dan? De bommen die daar vallen, veranderen niet in bomen. Ze verwoesten zelfs ziekenhuizen. Het kwaad schopt er wild om zich heen – juist omdat het weet dat het kwaad een aflopende zaak is, omdat het kwaad het in the end niet kan winnen. Dat lost de oorlog niet op, maar geeft wel hoop: de liefde zál het winnen! En daar zijn ook al mooie sporen van te zien. Poetin dacht gebruik te maken van verdeeldheid onder Oekraïners, maar door deze oorlog is Oekraïne meer één dan ooit. Polen was altijd zeer terughoudend in het toelaten van vluchtelingen, maar laat zich nu van een veel mooiere kant zien. En veel kleiner: oorlog in Oekraïne bracht Mattie en Wytze weer samen op de radio.
3. Even loslaten
Het kwaad denkt Jezus uit de weg te ruimen, maar daarmee graaft het zijn eigen graf: Jezus maakt het kwaad machteloos. Dat is een geweldige bemoediging! Maar het is ook een opdracht aan ons. Dat kwaad probeert het namelijk nog steeds, probeert ook jou en mij in zijn greep te krijgen, wil graag dat wij ons, net als het Sanhedrin en Poetin, vasthouden aan onze positie, ons vastklampen aan het leven dat we hebben. Maar als Jezus het kwaad uitholt, als Jezus het kwaad overwint, dan vraagt dat van jou om je vast te klampen, niet aan jouw vertrouwde veilige leven, maar aan Jezus. Dat betekent dat je moet leren je leven los te laten.
Hoe doe je dat? Ik denk dat vasten precies daarover gaat. Over dat je comfort je kan opzuigen, en dat door daar op een of andere manier even van af te zien, je weer leert je niet vast te houden aan wat je hebt, maar aan Jezus.
Eigenlijk was ik helemaal niet van plan dit jaar te vasten. Maar als ik preek, preek ik ook voor mijzelf. Met deze preek heb ik in ieder geval mijzelf ervan overtuigd dat ik dit jaar toch ga vasten. Want ik wil mij niet hechten aan mijn comfortabel leven – ik wil mij hechten aan Jezus, die het kwaad machteloos maakt! Amen.