Christenen hebben het imago bekrompen over seksualiteit te denken. Maar het christelijke verhaal over seksualiteit en relaties is helemaal niet bekrompen: het maakt je juist vrij de ander echt lief te hebben.
Inleiding
Vandaag gaan we verder met de 10 geboden. Eerder dit jaar hebben we al heel wat van die geboden langs gehad, en vandaag pakken we de draad weer op. Bij elk gebod dat we al besproken hebben, heb ik gezegd: ‘dit is een vrijheidsregel.’ Dat klinkt misschien wat tegenstrijdig: ben je als christen vrij, of moet je je aan de regels houden? Christenen hebben toch al wel een beetje het imago dat ze heel wat regeltjes hebben. Maar de 10 geboden zijn geen regels die je vrijheid beperken: dit zijn regels die je helpen om de vrijheid die je van God krijgt, vast te houden. Het zijn regels die je helpen om de vrijheid te leven.
Als over christenen wordt gezegd dat ze zoveel regels hebben, dan gaat het 9 van de 10 keer over regels rondom relaties en seksualiteit. Vandaag gaat het precies over die regels. Aan de beurt is het 7e gebod: ‘pleeg geen overspel’. Ik wil jullie vandaag graag laten zien dat het christelijke verhaal over seksualiteit niet bekrompen is, maar dat ook dit 7e gebod een echte vrijheidsregel is. Thema vandaag is: vrij om lief te hebben. Laten we daarbij eerst luisteren naar wat Jezus erover zegt. We lezen 2 gedeelten uit de bijbel: Matteüs 5:27-30 en Johannes 8:1-11.
1. Kwetsbaar onderwerp
Ik moet eerlijk zeggen dat ik het onderwerp van vandaag een pittig onderwerp vind om over te preken. Ik geloof echt dat de bijbel een mooi verhaal heeft over seksualiteit, en dat het 7e gebod een bevrijdend gebod is. Maar het is ook een heel kwetsbaar onderwerp. Misschien was je liever thuis gebleven als je van tevoren had geweten dat ik het in mijn hoofd heb gehaald om het over het 7e gebod te gaan hebben…
Daarom wilde ik perse Johannes 8 lezen. Ik ga niet heel veel over dat verhaal zeggen, maar ik vind het wel een heel belangrijk verhaal. De Farizeeën kenden het 7e gebod uiteraard ook. En ze hebben een heterdaadje: ze hebben een vrouw betrapt op overspel. Dat er dan waarschijnlijk ook een man bij betrokken is geweest, daar hoor je ze niet over… Ze gebruiken haar als een interessante casus: over de rug van deze vrouw willen ze testen of Jezus wel recht in de leer is. Maar Jezus weigert om van deze vrouw een geval te maken waar hij zijn mening over zou moeten geven. Jezus ziet geen geval – Jezus ziet een mens. Pas als zij twee overgebleven zijn, spreekt Jezus zich uit. ‘Ik veroordeel je niet. Zondig vanaf nu niet meer.’ Deze vrouw krijgt genade, krijgt een nieuwe kans.
Met het 7e gebod in de hand is het heel makkelijk anderen de maat te nemen. De sappigste roddels zijn die over wie met wie de koffer in gedoken is. Daar breekt Jezus dus doorheen: het 7e gebod is geen gebod om anderen mee om de oren te slaan, en wie zonder zonde is, werpe de eerste steen. Als wij gaan nadenken over wat het 7e gebod voor ons betekent, laten we dan die houding meenemen. Een houding van genade – voor anderen, maar ook voor jezelf. Overigens zonder het mooie bijbelse verhaal over seksualiteit los te laten: Jezus zegt óók ‘zondig niet meer’. Maar eerst heeft hij het weer veilig gemaakt voor deze vrouw. En ik hoop dat jij je ook veilig voelt, als we nu gaan kijken naar wat dat 7e gebod betekent.
2. Vrij om lief te hebben
Als het om relaties gaat, dan ligt in onze wereld de lat behoorlijk hoog. Elk sprookje eindigt met ‘en ze leefden nog lang en gelukkig’. Dat is het ideaalbeeld van een relatie: dat een relatie je gelukkig maakt. Dat geldt trouwens niet alleen voor liefdesrelaties, maar net zo goed voor bijvoorbeeld vriendschappen. Je wilt in je relaties gelukkig zijn – dat lijkt me logisch. Maar het is ook een heel hoge lat: we verwachten van elkaar dat de ander jou gelukkig gaat maken. Ga er maar aan staan!
Er is niets mis met het verlangen naar een gelukkige relatie. Maar in de praktijk valt het nog wel eens tegen. Wat nu als je elkaar even niet zo gelukkig maakt? Wat als je je meer aan elkaar ergert? Of als je het gevoel hebt dat het allemaal vanuit jou moet komen? Of als je gewoon niet meer dat verliefde gevoel hebt dat je eerst wel had? Of als je merkt dat je elkaar niet meer begrijpt? En dat komt in elke relatie voor: je maakt elkaar niet altijd gelukkig. Sprookjeshuwelijken bestaan niet. Maar wat doe je daarmee?
Daarover gaat het 7e gebod: ‘pleeg geen overspel’. Een heel simpel gebod: ga niet vreemd, duik niet het bed in met iemand die niet jouw partner is. Toch gaat het 7e gebod over veel meer dan alleen over seks. Overspel is een heftige vorm van ontevreden zijn in je relatie en je geluk daarom maar bij een ander zoeken. Ik bedoel, overspel is voor alle betrokkenen iets heel pijnlijks. Zelfs in tv-series waar heel wat wordt vreemdgegaan, levert dat vreemdgaan vaak allerlei problemen op waar uiteindelijk niemand gelukkiger van wordt. Maar overspel is zeker niet de enige vorm van je geluk zoeken bij een ander. Want dat is de diepere laag onder dit gebod: als het in je relatie even niet zo lekker gaat, als je even niet zo gelukkig bent bij elkaar, volg dan niet je impulsen door je geluk bij een ander te zoeken. Niet in seksueel opzicht, maar ook niet op andere manieren. Loop niet weg voor je problemen, maar wees trouw aan elkaar.
Jezus trekt dit gebod ook veel breder dan seksualiteit: ‘iedereen die naar een vrouw kijkt en haar begeert, heeft in zijn hart al overspel met haar gepleegd.’ Opvallend trouwens: in Johannes 8 beschuldigen de Farizeeën alleen een vrouw, terwijl Jezus hier de mannen aanspreekt. Wat Jezus zegt, geldt net zo goed voor vrouwen, ook zij mogen niet naar de man van een ander kijken, maar de pijnlijke praktijk is dat mannen vaak alles kunnen maken, dat het zelfs soms als iets stoers en mannelijks wordt gezien, terwijl overspel voor vrouwen een schande is. Dat zie je bij die Farizeeën die alleen de vrouw bij Jezus brengen, maar dat is in onze wereld nog steeds een probleem: mannen komen overal mee weg, terwijl vrouwen voor allerlei lelijks worden uitgemaakt – slutshaming heet dat.
Hoe dan ook: Jezus trekt het breder dan de seksuele daad. Kijken is al een vorm van overspel. Dat klinkt direct wel heel heftig, en Jezus zet ook bewust de boel op scherp, maar het is wel goed daarbij te bedenken dat kijken in die tijd een andere lading had dan nu. Naar een vrouw kijken was niet iets onschuldigs, maar al een manier om haar aandacht te trekken. Je kunt het nog het beste met flirten vergelijken. Flirten is zo’n manier om je geluk bij een ander te zoeken, een eerste stap naar overspel. Maar er zijn nog veel vormen. Het gaat over kijken naar porno, maar ook over dat je altijd bij je vrienden van de klaverjasclub bent om je eigen partner te ontvluchten, of over dat je elke avond samen series op Netflix kijkt en meegezogen wordt in de relaties op het scherm, maar intussen vreemden voor elkaar wordt. Het gaat over seksualiteit, maar ook over de emotionele band die je met elkaar hebt.
Trouwens, even een zijstraatje, ik vind het mooi dat Jezus de mannen niet alleen aanspreekt, maar hen ook verantwoordelijk maakt. Er wordt wel eens gedaan alsof de bijbel een vrouwonvriendelijk boek is, maar Jezus zegt niet dat vrouwen zich minder sexy moeten kleden omdat ze op die manier mannen in verleiding zouden kunnen brengen. Jezus legt de verantwoordelijkheid terug bij de man: wie kijkt is verantwoordelijk, en kun je daar niet mee omgaan, dan moet je ingrijpende maatregelen nemen.
Terug naar de hoofdlijn: het gaat in het 7e gebod om je geluk bij de ander zoeken. Als je relatie je gelukkig moet maken, dan is het heel goed te begrijpen dat je het ergens anders gaat zoeken als het niet lukt. Maar wat als je relatie toch al niet de plek is waar je je geluk moet zoeken? Wat als je dat nu eens bij God legt? Dat niet je partner, of je vrienden, maar God degene is waar je je geluk zoekt? Dat hebben we vandaag zelfs al gezongen, met het lied ‘ik val niet uit zijn hand’ – een berijming van Psalm 16. We zongen: ‘heel dicht bij u, mijn God, zal ik gelukkig zijn.’ In de niet berijmde versie lees ik: ‘u bent mijn Heer, mijn geluk, niemand gaat u te boven.’ Ben je op zoek naar geluk, dan moet je bij God zijn! God, die trouw is, die zijn relatie met jou niet opgeeft als het moeilijk wordt. Als Jezus zijn leven voor ons geeft, voor jou geeft, laat hij zich er niet door weerhouden dat de liefde niet bepaald van twee kanten komt. Hij houdt van je, en geeft alles om jou gelukkig te maken. En wat je situatie ook is, of je gelukkig getrouwd bent, of minder gelukkig getrouwd, of je weduwe of weduwnaar bent, of single, of gescheiden, of je heteroseksueel bent of niet: je geluk mag je zoeken bij God!
En dan is dat 7e gebod opeens een heel bevrijdend gebod! Zoek je geluk niet bij een ander, zoek je geluk niet eens in een relatie, maar zoek je geluk bij God. Weg met die hoge lat dat de ander jou gelukkig moet maken. Wat een ruimte geeft dat in je relatie: als je elkaar gewoon kunt liefhebben, zonder dat je geluk van de ander afhangt. Wat heerlijk als je je huwelijk daar niet mee hoeft te belasten. Dan is het natuurlijk nog steeds niet leuk als het niet zo lekker gaat in je relatie, maar je geluk hangt er tenminste niet vanaf, en dat geeft ruimte om in je relatie te blijven investeren, om trouw te zijn, om de ander te blijven zoeken, om tijd voor elkaar te nemen, en van hart tot hart met elkaar te praten. En het mooie: juist als je zo door moeilijkere perioden heen kun gaan, kan de liefde pas echt gaan groeien, gaat het niet meer om hoe jij gelukkig wordt, maar om hoe je de ander kunt dienen. Dat geldt trouwens ook voor seksualiteit: dat wordt veel mooier als het niet gaat om jouw genot, maar om hoe je je partner kunt dienen. En als je geluk bij God ligt, dan geeft dat óók alle ruimte om zonder partner door het leven te gaan en trouw te zijn in je relaties.
Mogen christenen niets als het gaat om relaties en seksualiteit? Zo zou ik het dus nooit zeggen! Ik geloof dat Gods regels rond relaties je juist vrij maken om echt lief te kunnen hebben!
3. Dienen
Dat is het mooie verhaal van de bijbel over relaties en seksualiteit. Maar die praktijk, die blijft weerbarstig. Misschien kun je helemaal niets met dit verhaal, omdat het voor jou is ingehaald door de praktijk. Wat ik je dan graag wil meegeven: wees een beetje genadig voor jezelf.
Twee dingen wil ik iedereen graag meegeven: 1 – zoek je geluk bij God. Of je nu alleen bent, of in een relatie. Of je daar nu gelukkig in bent, of niet. Denk niet dat een relatie je gelukkig moet maken – leg dat maar bij God. En 2 – dien de ander. Want dat is het tegenovergestelde van overspel. Bij overspel gaat het om jouw geluk, bij dienen gaat het juist om de ander. Dat kan in een liefdesrelatie zijn, maar ook in vriendschappen. Hij kun jij de ander centraal stellen, de ander dienen? Want God maakt je vrij om de ander lief te hebben! Amen.