We houden van vrijblijvendheid. Maar geloven in Jezus is dat dus niet. Want geloven gáát wel ergens over!
Inleiding
We gaan zo luisteren naar een verhaal dat Jezus vertelt. En de boodschap van dat verhaal, die ligt een beetje moeilijk voor vrijgevochten Nederlanders… Volgens Jezus is geloven namelijk niet vrijblijvend. Terwijl wij juist graag alle opties open houden.
We willen bijvoorbeeld best sporten, maar dan graag zonder verplichtingen. Elke woensdagavond op een vaste tijd ergens moeten zijn, omdat je anders je team in de steek laat, dat is best een hoge drempel. Een strippenkaart voor de sportschool is dan veel makkelijker: de ene week ga je op dinsdagochtend, de andere week op donderdagavond, en de week daarna sla je over, en het maakt allemaal niet uit – niemand die je erop aankijkt.
Ander voorbeeld: we kijken graag series, maar dan wel op onze eigen tijd. Elke donderdagavond om precies 20:25 voor de buis moeten zitten, -en zit je er niet, dan zul je nooit weten hoe het verder is gegaan- dat is dus niets voor ons: lang leve Netflix en alle andere streamingdiensten – dan zit je niet aan 1 avond vast, maar kun je kijken wanneer je maar wilt. Of elke avond, of 5 afleveringen op 1 avond – zo is het dan ook wel weer…
Vrijblijvendheid past wel bij ons, maar vrijblijvend geloven in Jezus, zonder ergens aan vast te zitten, dat kan dus niet. Laat ik er niet langer omheen draaien – we gaan luisteren naar het ongemakkelijke verhaal: Matteüs 25:1-13.
1. Wachten op Jezus
Laten we maar beginnen bij iets uit dit verhaal wat ik heel goed begrijp: de meisjes, alle 10, vallen in slaap. Logisch: wat moet je anders, als je al uren aan het wachten bent. Wachten duurt altijd zo verschrikkelijk lang! En deze meiden hadden nog geen smartphone zodat ze de wachttijd al Netflixend door konden komen. Ik vind wachten echt topsport! Bijvoorbeeld als ik mijn verjaardag vier – wat ik niet zo vaak doe omdat ik dan meestal op vakantie ben, en er op die manier mooi makkelijk onderuit kan komen… Maar áls ik het dan eens vier, en mensen vanaf 20:00 heb uitgenodigd, en er is om 20:05 nog niemand, dan begin ik al ongedurig te worden. Om 20:30 begin ik aan mijzelf te twijfelen: heb ik die uitnodiging wel echt verstuurd? En om 20:45 heb ik me er bij neergelegd: ik zal al het bier zelf moeten opdrinken.
Dat Jezus dit verhaal over wachten vertelt, heeft hij zorgvuldig getimed. In Matteüs 25 zitten we midden in de laatste week voor Jezus gekruisigd wordt. En dat betekent dat het niet lang meer zal duren of Jezus en zijn leerlingen worden van elkaar gescheiden. Na zijn opstanding keert Jezus terug naar zijn Vader in de hemel, terwijl zijn leerlingen op aarde achterblijven. Maar: Jezus blijft niet weg – hij komt terug! En dan is het wachten – wachten op Jezus. En dat doen we eigenlijk nog steeds, en we hebben geen idee wanneer Jezus eens terugkomt. Of misschien heb je je er al bij neergelegd: hij kómt niet meer terug.
Wachten is topsport! En daarom vertelt Jezus dit verhaal over blijven wachten, in één van de laatste gesprekken die Jezus met zijn leerlingen heeft. Dit verhaal is onderdeel van een groter blok onderwijs dat Jezus geeft. Als je afgelopen voorjaar de diensten hebt meegemaakt, komt dat je misschien bekend voor: toen hebben we geluisterd naar andere blokken onderwijs van Jezus, waaronder het bekendste blok, de zogeheten Bergrede. Matteüs 24-25 vormt het laatste blok, en dit blok heet de Eindtijdrede. Dit hele blok gaat over dat Jezus terugkomt, over hoe dat zal zijn, maar vooral over hoe je leeft in de tijd dat Jezus op zich laat wachten. En het verhaal van die 10 meiden gaat daar ook over.
2. Niet vrijblijvend
Dat verhaal, dat is een schokkend verhaal. 10 Meiden moeten een erehaag voor een bruidegom vormen, maar de bruidegom laat ze wachten tot ze een ons wegen. Als hij dan eindelijk, midden in de nacht, toch nog aankomt, ontdekken 5 van de meiden dat ze te weinig olie hebben. Snel gaan ze de stad in, en midden in de nacht regelen ze olie. Maar als ze terugkomen komen ze de feestzaal niet meer in, doet de bruidegom zelfs alsof hij ze niet eens kent.
Bij mij werkt dit verhaal zo: ik ga het verhaal saboteren. Want dit verhaal klopt natuurlijk van geen kanten. Wat een hoge eigendunk heb je als bruidegom als je denkt dat je midden in de nacht nog wel kunt arriveren en dat iedereen dan op stel en sprong voor je klaarstaat. En waarom is die olie zo verschrikkelijk belangrijk? Ik bedoel, ze kunnen die bruidegom toch verwelkomen zonder lampje? Who cares?! Het is toch veel belangrijker dát ze er zijn – het is al heel bijzonder dat ze niet in de loop van de avond toch maar naar huis zijn gegaan omdat de bruidegom blijkbaar niet meer van plan is op te komen dagen. Nou ja, dat soort gedachten krijg ik dus – en daarmee kom je geen steek verder met dit verhaal. Jezus vertelt het verhaal bewust op deze manier, en als ik er dan ‘wat als het zo was gegaan’-vragen bij stel, dan ben ik aan het valsspelen om onder de boodschap van het verhaal uit te komen.
Maar het is wel degelijk een raar verhaal. De meningen verschillen wat over de vraag of dit een beetje een normale gang van zaken was bij een Joodse bruiloft, maar wat in ieder geval niet klopt, dat is dat die 5 meiden die op het moment suprême olie moesten halen niet meer naar binnen mogen. Zo ongastvrij zouden zelfs wíj, ongastvrije westerlingen, waar je zelfs voor de koffie al met elkaar moet áfspreken, zo ongastvrij zouden zelfs wij niet zijn. Een Oosterse bruidegom al helemaal niet – dat bestaat niet! Niemand wordt op een Oosterse bruiloft buitengesloten. Jezus vertelt hier bewust een shockerend verhaal.
Vandaag zou Jezus misschien verteld hebben over een verjaardag waar de jarige eerst je corona-QR-code wil zien voor je een stuk taart en je biertje krijgt. Zonder QR kom je er niet in. In de kerk hebben we die QR-code juist níet ingevoerd, omdat we niemand willen buitensluiten – daar waren de Nederlandse kerken het verrassend snel over eens. Maar dit verhaal gaat juist wél over buitensluiten, over niet welkom zijn in het koninkrijk van de hemel.
Als Jezus terugkomt, hoort niet iedereen erbij. Dat is de ongemakkelijke waarheid van dit verhaal. En dan kun je hele theorieën gaan ophangen over wie er dan wel bij hoort en wie niet – laat dat maar aan God over: ik vertrouw erop dat God eerlijk en genadig is. Maar dat betekent blijkbaar niet dat iedereen erbij hoort.
Dat is schokkend! Maar het geeft ook aan dat geloven in Jezus geen hobby is. Het gáát wel ergens over! Misschien hebben wij zo’n schokkend verhaal ook wel nodig, omdat dit de route naar vrijblijvendheid afsnijdt. Het christelijk geloof gaat erover dat God alles op het spel zet om jou te redden. Hij wil niets liever dan jou het leven geven zoals hij dat bedoeld heeft: een leven waarin je gelukkig bent omdat je God kent. Daarvoor geeft God werkelijk alles – zelfs zichzelf. Jezus, die één met de Vader is, werd mens, en liet zich buitensluiten door mensen die helemaal niet op God zaten te wachten. Uiteindelijk wees iedereen hem af: ‘ik ken die man niet’. Maar Jezus gaf zijn leven aan het kruis – voor díe mensen. Dat deed hij niet als een vrijblijvend aanbod naar jou, voor als jij wat meer werk wilt maken van zingevingsvragen – hij deed dit om jou, en de hele mensheid, te redden uit de greep van het kwaad dat je overal in deze wereld ziet. Er staat dus wel wat op het spel!
Als geloven in Jezus over zulke grote dingen gaat, als hij niet de zoveelste is die jou geluk belooft, maar degene bij wie echt leven is, degene die jou redt uit de greep van het kwaad, dan kun je dat toch niet, zoals die 5 dwaze meiden, op een laag pitje zetten? Daar is het veel te kostbaar voor! Als we daar als christenen vrijblijvend mee omgaan, als we het prima vinden om even wat minder met Jezus te doen, of als het niet uitmaakt of je gelooft of niet – wat voor boodschap hebben we dan nog?! Dietrich Bonhoeffer – een Duitse theoloog die de doodstraf kreeg voor een samenzwering tegen Hitler – schrijft hierover in zijn boek Navolging: ‘Goedkope genade is de doodsvijand van onze kerk. Goedkope genade betekent genade als te grabbel gegooide waar, genade zonder prijs, genade die niets kost. (…) Kostbaar is de genade, omdat ze God veel gekost heeft en omdat voor ons niet goedkoop kan zijn wat voor God duur is.’
‘Wees dus waakzaam, want jullie weten niet op welke dag en op welk tijdstip hij komt’ – daar loopt het verhaal van Jezus op uit. Het kan best lang duren – of beter nog: dat duurt het al. Jezus’ eerste leerlingen hadden gehoopt het zelf nog mee te maken, maar een kleine 2000 jaar later zitten we nog steeds te wachten. En Jezus wil dat je leeft met de mogelijkheid dat het vandaag zover zou kunnen zijn, maar dat je tegelijk niet stopt met verwachten als het nóg eens 2000 jaar zou duren. De meiden zonder reserveolie hadden zich niet voorbereid op dat het wel eens langer zou kunnen duren. Jezus wil dat jij je daar wel op voorbereid.
Dat is natuurlijk best moeilijk: continu vol verwachting blijven – ook al duurt het wachten lang. Wat dat betreft is het bemoedigend dat ook de 5 meisjes mét reserveolie in slaap vallen. Je kúnt niet elke dag vol zijn van die verwachting dat Jezus terugkomt, dat enthousiasme houdt je niet vol. ‘Maar zorg er wel voor’, zegt Jezus met dit verhaal, ‘dat je er elke dag klaar voor bent. Zorg ervoor dat geloven niet iets is waar jij op terug kunt vallen als het moeilijk wordt, maar laat geloof een dagelijkse realiteit zijn.’ Jezus wil dat híj realiteit voor je is – dat geloven niet alleen een besef is van dat God bestaat, maar dat geloven een relatie is – want dan kan Jezus zeggen: ‘ik ken jou!’
Toch nog even over die QR-codes. Toen wij op vakantie gingen hadden we die nodig. Dat hadden we keurig de week ervoor geregeld. Maar toen we hem moesten laten zien, was de code verlopen omdat we de app al 3 dagen niet hadden geopend. Gelukkig liep het met een sisser af omdat we nog een papieren vaccinatiebewijs hadden… Die QR-code moet je dus onderhouden – en zo is het met geloven in Jezus ook: dat vraagt elke dag weer je aandacht.
3. Relatieonderhoud
Als je schrikt van dit verhaal van Jezus, laat het dan een aanmoediging zijn voor relatieonderhoud. Relaties moet je nou eenmaal onderhouden: als je geen tijd in een vriendschap steekt omdat het vrijblijvend moet zijn, blijft er al snel weinig meer van die vriendschap over. Voor de relatie met Jezus geldt hetzelfde: die moet je onderhouden.
Daar zijn natuurlijk allerlei manieren voor. Dat je hier bent, in een kerkdienst, is al zo’n manier. Bidden en bijbellezen zijn ook belangrijke manieren. Maar christelijke podcasts luisteren, of christelijke muziek opzetten zijn dat ook. Of gesprekken met andere christenen over geloven, bijvoorbeeld op je groeigroep. Maar als jij een week lang niets van dat alles doet, dan moet je niet verbaasd zijn als geloven minder belangrijk voor je wordt.
Doe relatieonderhoud! Dan ben je klaar voor Jezus’ terugkomst. Maar dat niet alleen: dan mag je nu al genieten van het leven dat Jezus wil geven, dan is het nu al feest! Amen.