Het gebod om geen moord te plegen gaat niet alleen over die laatste extreme stap, maar ook over alle stapjes op weg er naartoe. Over hoe je omgaat met gevoelens van wraak.

Inleiding

Wij hebben dit voorjaar een andere vouwwagen gekocht. Dat betekent dat we onze oude vouwwagen  nog ergens kwijt moesten zien te raken. Dus een advertentie op Marktplaats gezet: ‘te koop – ruime vouwwagen uit 1997. Niet de nieuwste, maar daar is de prijs ook naar. Kan prima nog een ronde mee.’ Paar foto’s erbij, en wachten maar op een koper.  De eerste 2 dagen opende ik steeds weer de Marktplaats-app op mijn telefoon om er maar zeker van te zijn dat ik geen berichtje had gemist. Maar ik had niets gemist – niemand had interesse. De prijs nog maar wat verlaagd, alles beter dan dat ding zelf naar de sloop moeten brengen,  en zowaar: een reactie! ‘Ik heb een vraag over de vouwwagen: 250 euro?’ Ik natuurlijk direct naar Hanneke: ‘ik heb een bod!’ Samen deden we een vreugdedansje, en ik stuurde een berichtje terug: ‘ja, voor 250 mag je hem hebben.’ Helaas kon mevrouw de koper niet diezelfde week nog, maar wel een afspraak gemaakt voor over 2 weken,  en de vouwwagen op gereserveerd gezet.  Een dag voor de afspraak stuurde ik nog een berichtje: ‘hoe laat ben je er morgen? Dan zorg ik ervoor dat de vouwwagen klaar staat.’ Maar geen reactie. Nog maar een berichtje gestuurd: ‘laat je nog even van je horen?’ Maar nee, dat deed mevrouw dus niet. Heb ik de hele zaterdag vrij gehouden, komt ze niet opdagen. Wie denkt ze wel niet dat ze is? Eerst mij blij maken met een afspraak, en nu dit? ‘Wat kan ik doen?’ dacht ik bij mijzelf. ‘Ik weet het: ik zet het haar betaald. Zij verpest mijn dag? Dan ik de hare! Ze moet zelf ook maar voelen hoe dit voelt. Ik geef haar gewoon een beoordeling met 0 sterren: “koper komt afspraken niet na en is onbetrouwbaar”. Dat zal haar leren. En dan stuur ik er nog een berichtje bij: “Ik hoop dat je goed baalt van je 0 sterren. Zo baal ik namelijk ook van jou. Ik hoop dat niemand er nog intrapt zaken met jou te doen!” Kortom: ik wilde wraak nemen.  Wat ik gedaan heb, dat vertel ik straks. Maar eerst ben ik benieuwd: wat zou jij doen als iemand je zo’n streek levert? Zit jij net zo in elkaar als ik?  Iemand betaald willen zetten – dat is een heel normale reactie. Vandaag wil ik je vanuit Romeinen 12 een veel mooiere manier laten zien waarop je met wraak kunt omgaan. Ik focus op kleine situaties, zoals een koper die niet komt opdagen, maar als je in die kleine situaties oefent, kun je het misschien ook in grote situaties meer gaan toepassen. Laten we lezen: Romeinen 12:9-21. 

1.    Wraakzucht

In de serie over de 10 geboden  is het vandaag de beurt aan het 6^e gebod: ‘pleeg geen moord.’ Dat lijkt misschien een heel ander onderwerp dan waar Paulus over schrijft, over geen wraak nemen en het kwaad overwinnen met het goede. Je kunt toch ook gewoon iemand betaald zetten zonder diegene direct om het leven te brengen? Het zou wat zijn: ‘jij wilt mijn vouwwagen niet kopen? Ok, dan vermoord ik je.’  Daarom eerst even een uitstapje naar het Oude Testament, om te ontdekken dat wraak en het 6^e gebod alles met elkaar te maken hebben. Neem de allereerste moord uit de geschiedenis: Kaïn vermoordt zijn broer Abel  omdat hij het niet eerlijk vindt dat Abel Gods lieveling is. Kaïn zet het Abel betaald. In het nageslacht van Kaïn gaat het er bepaald niet vredelievender aan toe. Nog in hetzelfde hoofdstuk, Genesis 4, gaat het over Lamech,  een nakomeling van Kaïn. Lamech is een echte Bokito.  Van hem is één uitspraak overgeleverd: ‘Vrouwen van Lamech, luister naar mij!’ -hij probeert dus indruk op zijn vrouwen te maken- ‘Wie mij verwondt, die sla ik dood, zelfs wie mij maar een striem toebrengt. Kaïn wordt zevenmaal gewroken, Lamech 77 maal.’ Moord begint bij wraakzucht.  Het 6^e gebod gaat niet alleen over die laatste stap, dat je iemand daadwerkelijk vermoordt, maar ook over alles wat daaraan vooraf gaat. In Leviticus 19 staat het zo: ‘Wees niet haatdragend. Als je iemand iets te verwijten hebt, roep hem dan ter verantwoording en laad niet omwille van een ander schuld op je door je te wreken of wrok te blijven koesteren. Heb je naaste lief als jezelf.’ En daarom is het 6^e gebod geen makkie. Nee, ik zou het niet in mijn hoofd halen iemand te vermoorden, maar het gaat dus ook over hoe ik omga  met die vrouw die mij met mijn vouwwagen laat zitten. Het gaat over alle situaties waarin jij iets tegen iemand hebt, zelfs als dat helemaal terecht is. 

2.    Vrij van wraakzucht

Jullie hadden nog tegoed wat ik heb gedaan naar die vrouw. Nou, dat is misschien een beetje een teleurstelling, maar ik heb niets gedaan. Het is in mijn hoofd gebleven, en ik ben te lui geweest er iets mee te doen. Dus als Paulus zegt ‘neem geen wraak’, dan zit ik nog net goed. Maar Paulus zegt meer: ‘overwin het kwade door het goede.’ Het is dus niet alleen: ‘houd je in als je iets tegen iemand hebt’, maar ‘zegen degene met wie je een conflict hebt.’ Dus stel je voor: iemand beledigt jou – jij geeft er een compliment voor terug. En dan niet zo’n cynisch compliment dat een verkapte belediging is, maar een oprecht compliment.  Dat is de weg van Jezus: Jezus leefde zo. Als Jezus wordt beledigd,  hoeft hij niet eens zijn tong af te bijten om niets lelijks terug te zeggen: hij wíl anderen niet eens de grond in boren. Als een arrestatieteam Jezus komt inrekenen, is er geen spiertje in zijn lijf dat zich spant om iemand een mep te verkopen. In plaats daarvan geneest hij het oor van een van de leden van het arrestatieteam. Als Jezus wordt gekruisigd, dan bidt hij niet: ‘Vader, zet het ze betaald’, maar ‘Vader, vergeef het hun.’ Jezus neemt geen levens – maar geeft zijn leven. Dat is ‘overwin het kwade door het goede.’  Hoe kan dat eruit zien? Een mooi voorbeeld las ik deze week in een blad van stichting Ontmoeting. Het speelt zich af in een kringloopwinkel – ik lees het even voor: “Een vrouw wilde graag iets kopen, maar wilde daar wat minder voor betalen, en had er een ander stickertje opgeplakt. Het bijzondere was dat de politie niet gebeld werd, maar dat de vrouw gevraagd werd of ze misschien niet meer te besteden had. Misschien wilde ze het dan voor niks hebben,  en wellicht wilde ze er ook een ander pannetje bij hebben. Die mevrouw wist niet wat haar overkwam.”  Als je zo reageert, maak je jezelf kwetsbaar: je neemt het risico dat anderen over je heen lopen. Waarom zou je dat doen? In Romeinen 12 geeft Paulus 3 redenen. Reden 1: God is je wreker. Ok, die moet ik even uitleggen, want die klinkt als: ‘van God mag je geen wraak nemen, maar hij houdt zich niet aan zijn eigen regels.’ Maar dat is het punt niet – het punt is dat God recht doet. Ja, als jij het kwade beantwoordt met het goede, dan is het mogelijk dat anderen daar misbruik van maken. Dat die vrouw morgen weer in de winkel staat om gratis te shoppen. Dan zegt God: ‘laat het voor nu maar even gebeuren, maak jij je er maar niet druk om of goed doen wel werkt: ik zet het later wel weer recht.’ Dat is ‘God is je wreker’.  Reden 2: zo stapel je gloeiende kolen op iemands hoofd. Denk maar weer aan die vrouw. ‘Ze wist niet wat haar overkwam’, stond in het verhaal. Nou, dat kan ik wel begrijpen. Ze is net betrapt – en er zijn weinig dingen zo gênant als betrapt worden… Die vrouw heeft een kop als een boei, en wil het liefst wegrennen. En dan zegt de kassamedewerker ook nog dat ze het gratis mag meenemen, en nog wel meer ook als ze dat nodig heeft. Het is de overtreffende trap: je maakt al misbruik van iemand, en die ander doet er gewoon nog een schepje bovenop. Je loopt nog roder aan – zo rood als gloeiende kolen. Zo wordt deze vrouw uit haar rol van winkeldief gehaald, misschien wel voor de rest van haar leven.  Dan reden 3: laat je niet overwinnen door het kwade. Want dat gebeurt als jij kwaad met kwaad vergeldt. Stel, jij was die kassamedewerker. Je hebt net een winkeldief betrapt, en je weet dat er veel meer wordt gestolen, en je staat nu oog in oog met dat kwaad. Je neemt het recht in eigen handen, en werkt de winkeldief hardhandig de winkel uit, terwijl zij om genade smeekt. Misschien voelt dat wel even goed,  maar als de emoties wat bedaard zijn, realiseer je je wat je hebt gedaan. Die vrouw was niet goed, maar jij ook niet. Nu zijn jullie allebei in de macht van het kwaad. ‘Pas daar voor op’, zegt Paulus. Want het kwaad is wil altijd meer, en voor je het weet ben jij overwonnen door het kwaad.  Neem geen wraak, maar overwin het kwade door het goede – het 6^e gebod is dus heel wat moeilijker dan niemand dood schieten. Maar wat is het bevrijdend! Stel je voor dat iedereen volgens deze regel zou leven! Stel je voor dat boeren en klimaatactivisten niet elkaars vijanden zijn, maar dat ze elkaar in de ogen kijken, en dan ontdekken  dat ze zich allebei zorgen maken om de toekomst van hun kinderen. Stel je voor dat we erop durven te vertrouwen  dat we het goede met elkaar voorhebben! En als dat in de samenleving best ver weg lijkt: juist in de kerk mogen we ermee beginnen, ermee oefenen, zodat het kwaad niet tussen ons in komt te staan.  Ook voor jezelf is het bevrijdend. Ik heb die mevrouw die niet kwam opdagen voor mijn vouwwagen niet vermoord, ik heb haar zelfs geen lelijk berichtje gestuurd, maar ik heb wel lopen fantaseren over hoe ik het haar betaald zou zetten. Lopen fantaseren over hoe ik iemand terug zou kunnen pakken. Daar word ik echt niet beter van… Wat een verspilde tijd is dat! Wat is het bevrijdend om geen wraak te hoeven nemen, om die negatieve gedachten los te kunnen laten, en zo niet vast te lopen in een cirkel van haat. 

3.    Goed doen

Wat doe jij, de volgende keer dat iemand jou oneerlijk behandelt, en je die neiging hebt om wraak te nemen?  De volgende keer dat ik iets te koop zet en een koper heb die niet komt opdagen wil ik het in ieder geval anders aanpakken. Ik wil niet meer fantaseren over hoe ik wraak kan nemen, maar fantaseren over hoe ik er iets onverwachts goeds tegenover kan zetten. Bijvoorbeeld door in mijn hoofd een heel ander berichtje te maken: ‘wat jammer dat we elkaar hebben misgelopen. Ik had je met de koop van de vouwwagen graag een bos bloemen gegeven. Mag ik je adres, dan stuur ik je de bloemen toe.’ En dan neem ik me voor deze keer niet te lui te zijn, maar het berichtje ook echt te versturen. Amen. 

---