Themadienst over Koning David, in samenwerking met Roeland Scherff van Psalternatief. Over wat macht met je doet.
Scene I – uitgekozen
Graag stel ik u de hoofdpersonen van vandaag voor. Allereerst hebben we de oude profeet Samuël. Opgegroeid in de heilige tent van God kreeg hij de liefde voor God en zijn wetten met de paplepel ingegoten. Maar juist daar zag hij ook van heel dichtbij het morele bankroet van Israëls leiderschap.
Dan hebben we koning Saul – door God aangewezen en door Samuël gezalfd als het nieuwe leiderschap van Israël. In eerste instantie hoeft Saul niet zo nodig in de schijnwerpers te staan, maar eenmaal op het pluche went macht snel en lijkt het nieuwe leiderschap verdacht veel op het oude. Saul raakt bij God uit de gratie.
Ten slotte stel ik u voor: David. Jongste uit een gezin van 8 jongens, het nakomertje dat nooit als volwaardig wordt gezien, voorbestemd om de rest van zijn leven met de schapen door te brengen. David schrijft graag liedjes, en wordt in die rol vandaag vertolkt door Roeland Scherff. Zelfs ben ik uw verteller van ‘het koningsdrama’.
We volgen Samuël. Hij is teleurgesteld: hoe kan hij zich zo in Saul vergist hebben?! Maar veel tijd om dat te verwerken krijgt hij niet: hij wordt door God op pad gestuurd om een nieuwe koning te zalven. Een zoon van Isaï, uit Bethlehem. Aangekomen bij Isaï snapt Samuël het direct: Eliab, Isaï’s oudste zoon komt over als een echte koning. Maar God zegt ‘nee’ – God zoekt geen nieuwe koning zoals Saul.
Lezen: 1 Samuël 16:10-13. Luisteren: DNP Psalm 23 : 1 en 3 – Mijn herder is de Heer
Scene II – de kleine held
Het kleine broertje, door iedereen over het hoofd gezien, zal de nieuwe koning worden: hij is Gods ideale kandidaat. Maar wat ziet God toch in David?
Davids broers vechten op het slagveld. Op een dag moet David ze eten brengen. Daar is hij getuige van de schrik van alle Israëlieten, de heiden der heidenen die Israël én God vernedert: Goliath. Waar iedereen bang is, is David, het nakomertje, niet onder de indruk: God is toch veel machtiger dan een lallende Filistijn?! David durft de strijd wel aan!
Lezen: 1 Samuël 17:41-51 Luisteren: DNP Psalm 5 : 4 – Hun mond kan enkel kwaad verspreiden.
Scene III – op de vlucht
Wat David zo’n geschikte koning maakt? Het is niet dat hij zoveel vertrouwen in zichzelf heeft, en zelfverzekerd in het rond kijkt, maar zijn nederige en radicale vertrouwen op God.
Eindelijk wordt David opgemerkt, en niet door de minste: Saul beschouwt David als een tegenstander van formaat. Zou dat snotjong hem van de troon gaan stoten? Dat mag niet gebeuren! Zo wordt David aangeschoten wild. David moet vluchten voor zijn leven, maar Saul zit hem op de hielen.
Lezen: 1 Samuël 24:1-13 Luisteren: Psalmen voor Nu 57 – Hoe sterk u bent
Scene IV – de kroning
David neemt het recht niet in eigen hand – waarmee hij maar weer laat zien waarom uitgerekend hij Gods gedroomde koning is: David toont karakter.
Een tijd later vindt God het genoeg, en Saul sterft in een ongelukkige oorlog. David hoeft er niets aan te doen. En zo wordt David koning.
Lezen: 2 Samuël 5:1-5 Luisteren: DNP Psalm 25 : 2 en 8 – Heer, leer mij uw waarheid kennen
Scene V – intocht
Davids eerste wapenfeit als koning, is dat hij de stad Jeruzalem verovert en het de hoofdstad van zijn rijk maakt. Maar er ontbreekt nog wat: de heilige kist van God, de ark, die ooit als oorlogsmascotte is buitgemaakt door de Filistijnen. Die hoort in Jeruzalem
Lezen: 2 Samuël 6:12-19 Samenzang: DNP Psalm 24 : 4 en 5 – Kom, poorten, hef je oude boog
Scene VI – een eeuwig koningschap
Nu de ark eindelijk thuis is, rest er nog één ding: een fatsoenlijk huis voor God. David, ooit een vergeten herdersjongen, woont inmiddels in een prachtig paleis – maar hij is zijn God niet vergeten. Lezen: 2 Samuël 7:1-16 Samenzang: DNP Psalm 2 : 2 – Hij sprak tot Mij en kondigde dit af
Scene VII – Macht corrumpeert
Kijk hem, David. Ooit een eenvoudige herder, die in de schaduw van zijn broers stond. Maar nu Israëls onbetwiste koning, met een belofte van God op zak dat aan zijn koningshuis nooit een einde zal komen. Maar met die belofte op zak, van een ultieme koning, noem hem: ‘de messias’, wordt ook snel duidelijk dat David die koning niet is.
David geniet van de macht Het oorlogenseizoen begint weer, maar David vindt het mooi geweest en geniet van zijn luxeleven in het paleis. Zijn oog valt op een vrouw, ene Batseba, vrouw van Uria, en hij ontbiedt haar voor een privéontmoeting. Hij is de koning, dus hij kan alles maken: valt zijn oog op een vrouw, dan neemt hij haar. Zoals wel vaker gaan seksueel misbruik en machtsmisbruik hand in hand. En passant velt David het doodvonnis van Uria. Wie durft hem de maat nog te nemen?
Lezen: 2 Samuel 11:27b-12:7a Luisteren: Psalmen voor Nu 51 : 1, 4, r, 5, r – Schone start
Scene VIII – familievetes
Hoe David zijn macht misbruikt heeft, is op geen enkele manier goed te praten. Het enige wat vóór David pleit, is dat hij, zodra hij ermee geconfronteerd wordt, geen poging doet zichzelf vrij te spreken. Hij verschuilt zich niet achter dat hij er geen ‘actieve herinnering’ aan heeft, maar geeft volmondig toe: ik heb gezondigd.
Dat neemt niet weg dat zijn gedrag gevolgen heeft. Vanaf hier gaat het bergafwaarts met David. Te beginnen in zijn eigen familie, tussen de kinderen die hij bij zijn verschillende vrouwen heeft gekregen. Amnon, Davids oudste zoon, wordt verliefd op zijn halfzusje Tamar, en treed in de voetsporen van zijn vader: hij misbruikt haar. Absalom, Tamars volle broer, zint op wraak. Hij bereid een coupe voor – en weer moet David vluchten.
Lezen: 2 Samuël 15:13-16 Luisteren: DNP Psalm 3 : 1 en 2 – O Heer, mijn vijand staat
Scene IX – betwist
Absalom moet zijn actie met de dood bekopen. David keert terug naar Jeruzalem, maar is niet meer de onbetwiste leider die hij was. Hij is gevallen, een gebroken man. Zijn familie kon hij niet bij elkaar houden, en nu wordt ook zijn koningschap betwist.
Lezen: 2 Samuël 19:41b-20:2 Luisteren: LB Psalm 38 : 7 en 12 – Verre van mij zijn mijn vrinden
Epiloog: dankdienst
Lieve mensen, ik heet u welkom in deze dankdienst voor het leven van David. David, de eenvoudige herder die koning werd. Zijn koningschap werd het drama van zijn leven. Hoe oprecht David ook was, vol vertrouwen op zijn God, een integere en nederige man -iemand waar wij allemaal nog een voorbeeld aan kunnen nemen- toch zwichtte ook hij voor de verleiding van de macht, werd een heerser in plaats van een dienaar, en raakte verstrikt in de gevolgen van zijn verkeerde keuzes.
Macht is zo vaak een drama. En vergis u niet: niet alleen koningen en regeringsleiders hebben macht – u hebt dat net zo goed. Zelfs een peuter in de supermarkt heeft macht: ‘die koekjes, anders ga ik brullen.’ De vraag is: hoe ga je met je macht om? Kun je een dienaar zijn?
Maar het leven van David is niet alleen maar een voorbeeld, de eerste helft, en een waarschuwing, de tweede helft. Wat van David blijft, zijn niet alleen de herinneringen, maar ook die belofte van God: een eeuwig koningschap.
Zou in die lijn een koning bestaan die wel is opgewassen tegen de macht? Die het koningsdrama uitspeelt – die niet zijn eigen belangen, maar die van zijn onderdanen voorop laat gaan, die geen heerser is, maar een dienaar, die arm wordt, ja zelfs zijn leven geeft, in plaats van de machtstroef te trekken? David was die koning niet – maar de belofte blijft: van een andere koning, noem hem ‘messias’, die jou dient. David – maar dan helemaal nieuw! Amen.
Laten we bidden.