Preek bij de eenwordingsdienst van CGK Menorah-Zaanstad en NGK Zaankerk tot NCGK Zaankerk. God is een God die verbindt en blijft verbinden. Dat houdt niet op als 2 kerken gelijmd zijn – uiteindelijk zal heel de mensheid verbonden zijn!
Inleiding
We vieren vandaag dat 2 kerken 1 zijn geworden. Je kunt ook zeggen: 2 kerken zijn gelijmd. Daar wil ik het met jullie over hebben: lijm. Dus dat wordt een plakkerige boel… Wees trouwens gerust: ik heb geen lijm op jullie stoelen gesmeerd!
Lijm heb je in honderden soorten. Even snel lijm kopen bij de bouwmarkt, dat kan bijna niet. Ik weet niet of je wel eens voor dat schap staat, ik dus wel – iets te vaak volgens Hanneke die mij al bijna wil opgeven voor Help Mijn Man is Klusser. Maar als je dus voor dat schap staat, zie dan maar eens de lijm die jij nodig hebt te vinden! Je hebt lijm voor hout, beton, textiel – maar als je hout aan beton wilt lijmen, heb je nog weer andere nodig. En als je dan gaat behangen, dan bén je er nog niet als je weet dat je behanglijm nodig hebt… Elk behang heeft weer z’n eigen lijmsoort nodig – en volgens de etiketten kun je écht geen glasvezelbehang lijmen met behanglijm die bedoeld is voor vliesbehang. En als je dan ook nog iemand áchter het behang wilt plakken…
Hoe dan ook, met lijm maak je dingen aan elkaar vast. Behang aan de muur, een zool aan een schoen… …en Menorah aan de Zaankerk. Thema vandaag is ‘door God gelijmd’, en daarbij lezen we Ezechiël 37:15-28.
1. Gescheurd
Soms gebruik je lijm om iets nieuws te maken, om 2 dingen aan elkaar vast te maken die eerder niet aan elkaar vast zaten. Behang aan de muur bijvoorbeeld. Je kunt lijm ook gebruiken om iets dat los is gegaan, te repareren, zoals een zool aan een schoen. Het lijmen waar het vandaag om gaat, is van de tweede categorie: repareren. Dat geldt zowel voor wat we lazen uit Ezechiël, als voor de eenwording van 2 kerken.
In Ezechiël gaat het om 2 volken die bij elkaar horen, die 1 geschiedenis hebben, die samen Gods volk zijn, maar die door machtsspelletjes en harde harten gescheurd zijn. In de tijd van Ezechiël is dat alweer zo’n 350 jaar geleden. En om even beeld te krijgen van hoe lang dat is: dan moet je vanaf 2025 terug naar het jaar 1675. Het volk van God, de 12 stammen van Israël, zijn verdeeld – en dat die twee groepen ooit weer één worden, lijkt in de tijd van Ezechiël verder weg dan ooit. En niet alleen omdat ze al 350 jaar aan de situatie gewend zijn. Zo’n 125 jaar geleden hield één van beide volken, Efraïm, ook wel het tienstammenrijk genoemd, op met als volk te bestaan. Assyrië, een machtig volk in die tijd, heeft het veroverd en de bovenlaag van de bevolking gedeporteerd naar hun hoofdstad Nineve. En nu, 125 jaar later, is ook het andere volk, Juda, het tweestammenrijk, de klos: zij worden ingelijfd door en gedeporteerd naar Babylonië. Wát een puinhoop is het!
In Ezechiël gaat het om repareren – en voor wat we vandaag vieren geldt dat ook. In de aanloop naar deze dag toe hebben we vaak beelden uit het huwelijk gebruikt. Eerst vroeg Menorah de Zaankerk om verkering, dat was in oktober 2023, en de Zaankerk zei ‘ja!’, daarna tekenden we een intentieovereenkomst om samen te gaan, in juni 2024, je zou dat onze verloving kunnen noemen, vanaf 1 december 2024 hadden we alle kerkdiensten samen, je zou kunnen zeggen dat we alvast gingen samenwonen, wat dan weer niet de volgorde is die we als kerk willen promoten, en vandaag is dan onze trouwdag.
Maar zoals elk beeld, gaat ook dit beeld ergens mank, en dat is dat de eenheid van Zaankerk en Menorah niet iets nieuws is, zoals een huwelijk dat is, maar de reparatie van een breuk uit het verleden. Ooit, aan het einde van de 19e eeuw, zijn we uit elkaar gescheurd – pas sinds die tijd trekken onze kerken gescheiden op. De geschiedenis van onze kerken is een pijnlijke geschiedenis, waardoor mensen ook beschadigd zijn geraakt. En ik ga vandaag echt niet die hele geschiedenis uitpluizen, maar besef wel dit: vandaag is een dag van reparatie, waar een breuk van 2 kerken eindelijk wordt hersteld.
2. Door God gelijmd
En dat is wat God doet – dat is die profetie van Ezechiël. Waar mensen zich al lang hebben neergelegd bij verdeeldheid – legt God zich daar niet bij neer! Die breuk tussen de 2 broedervolken, maar ook die oude breuk van Zaanse Gereformeerde kerken, God laat het er niet bij zitten en lijmt ze! En de lijm, om het zo maar even te zeggen, dat is echte superlijm: de lijm is Jezus.
Daarover gaat die profetie van Ezechiël. Ezechiël is een profeet die niet alleen woorden gebruikt, maar er vaak ook iets bij uitbeeldt – wat dat betreft zou hij goed in de 21e eeuw passen. Ook vandaag beeldt Ezechiël iets uit: hij pakt een plankje, schrijft daarop ‘Juda’, pakt nog een plankje, schrijft daarop ‘Jozef’, en houdt de twee plankjes tegen elkaar aan. Als Ezechiël dit voorbeeld vandaag zou geven, zou hij er nog even houtlijm tussen gesmeerd hebben.
Deze opvoering van Ezechiël staat symbool voor wat God zal doen: hij zal die 2 volken die al zo lang geleden gescheurd zijn herstellen tot 1 – God zal de breuk weer lijmen. ‘In mijn hand,’ zo zegt God, ‘zullen ze één worden.’ Die eenheid is dus geen project van mensen, dan zou het nooit tot eenheid komen, daarvoor is er te veel gebeurd – maar het is het werk van God zelf. Dat geldt ook voor de eenheid die we vandaag vieren: dat is niet ons project, maar Gods werk. Zelf ervaar ik ook echt dat God ons naar elkaar toe gedreven heeft, ook toen het voor ons nog niet zo nodig hoefde om één kerk te worden.
Een centrale rol in die eenheid is er voor Jezus, ook in Ezechiël al. Ezechiël zegt: ‘mijn dienaar David zal voor altijd hun vorst zijn.’ Dat is een profetie over Jezus, die afstamt van David. Het is onder koning Jezus dat de breuk wordt gelijmd, hij is de lijm die die 2 broedervolken weer 1 maakt. Maar niet alleen die 2 volken! In het Nieuwe Testament pakt Paulus die oude belofte van Ezechiël op, en geeft er een heel nieuwe invulling aan – in Efeziërs 2: ‘Want Jezus is onze vrede, hij die met zijn dood de twee werelden één heeft gemaakt, de muur van vijandschap ertussen heeft afgebroken (…) om uit die twee in zichzelf één nieuwe mens te scheppen.’ Het gaat niet meer over 2 broedervolken, maar over 2 werelden, de Joodse en de Griekse, vandaag zou je zeggen: de kerkelijke en de seculiere, die onder Jezus één zullen worden! Het is dus ook niet iets wat na vandaag klaar is, of als alle kerken in de stad gefuseerd zijn: maar als de hele mensheid onder Jezus één is! Jezus is de lijm die ons aan elkaar verbindt, die ons leert elkaar te zien als familie, in plaats van als vreemden.
Nu heb je ook lijm die het niet zo lang volhoudt. Ik heb laatst mijn schoenen gelijmd, maar de zolen beginnen alweer los te laten. Het zou echt zonde zijn, in de diepste betekenis van dat woord, als de eenheid die we vandaag vieren lijkt op mijn schoenen… Als we vandaag de eenheid vieren, maar over een jaar blijkt dat het los zand is. Hoe blijven we één? Uit Ezechiël haal ik 3 lessen over hoe de eenheid duurzaam kan zijn – zeg maar de bijsluiter over hoe je de lijm gebruikt.
Eén, dat is: blijf dicht bij Jezus. Ezechiël wijst als bron van de verdeeldheid aan dat die twee volken niet meer naar God luisterden, niet meer volgens Gods regels leefden, maar hun eigen gang gingen, en al snel verzeild raakten in machtsspelletjes en bedrog. Als wij maar onze eigen gang gaan, verdeelt dat, verscheurt ons dat. Terwijl doen wat God wil, dicht bij Jezus blijven, juist verbindt! Dan krijg je een zacht hart, dat verschillen niet uitvergroot, maar juist het belang van de ander zoekt.
Twee is: breid eenheid uit. Daar eindigt deze profetie van Ezechiël mee: ‘de volken zullen beseffen’. De kerk is een plek van eenheid, van verbondenheid, en dat hoor ik ook over de kerk: dat dit een plek is waar je er gewoon mag zijn, zonder dat je er jezelf hoeft te bewijzen. Hoe mooi is het als we dat ook aan onze stad laten zien, als we met die houding in Zaanstad aanwezig zijn, en de stad zo uitnodigen mee te doen!
En drie: zie het grotere plaatje. Alle eenheid die er nu is, is nog maar het begin. Het loopt uit, dat is de belofte van God, op volledige eenheid, die eeuwig zal duren. Dat perspectief geeft zin aan onze inzet voor eenheid, ook als het maar heel beperkt is: het wordt opgenomen in Gods grote plan.
3. Wees de lijm
Vandaag vieren we dat God een God is die lijmt, die mensen door Jezus weer aan elkaar verbindt. En wat ik jullie vandaag dan graag wil meegeven: ga in dat spoor van Jezus, en wees zelf ook de lijm! Wees een factor van verbinding, hier in deze nieuwe samenwerkingsgemeente, maar ook in je straat, op je school, op je werk, op je club. En dat kunnen we allemaal heel moeilijke maken, maar eigenlijk is het niet veel moeilijker dan in contact blijven, mensen zien, nieuwsgierig naar ze zijn, relaties aanknopen, meeleven met een warm woord of een lieve kaart. Zelf mag ik in deze kerk ook de rol van buurtdominee op me nemen, en ik ben wat op zoek naar hoe ik dat dan moet doen -ik heb nu eenmaal de neiging dingen ingewikkeld te maken- en iemand zei tegen me: ‘je moet het gewoon zo zien: koffiedrinken is jouw corebusiness’.
Wees de lijm! En als herinnering daaraan heb ik voor jullie allemaal een kleine lijmstift met daarop die opdracht: ‘wees de lijm!’ Straks bij de uitgang krijg je er een mee. Ik hoop dat het je helpt om een verbinder te zijn, om zo mee te doen met Gods plan, waarin eens de hele mensheid één zal zijn! Amen.