AI is goed in herkennen – soms zelfs beter dan mensen. Maar hoe herken je dat iemand christen is? En waarom is dat eigenlijk belangrijk?
Inleiding
Vandaag gaat het over herkenning. Wie van jullie gebruikt z’n vingerafdruk om z’n telefoon te ontgrendelen? Of gezichtsherkenning? Zelf ben ik te lui om mijn telefoon überhaupt te vergrendelen, maar ik vind het wel knap dat je telefoon jou gewoon kan herkennen!
Dat gaat natuurlijk niet vanzelf: zeker voor gezichtsherkenning liggen daar uitgebreide modellen achter, die getraind worden, en daardoor steeds beter. Je kunt er zelfs je werk van maken: van het trainen van AI-modellen. Door plaatjes scrollen en aangeven wat je ziet – dat soort werk. En op sommige vlakken zijn die modellen al slimmer dan wij!
Toch kan AI niet alles herkennen – wij blijven gelukkig nodig. Daarom stel ik deze vraag niet aan AI, maar aan jullie: hoe herken je een christen? Bespreek het even met z’n tweeën of drieën! Hoe herken je een christen?
Laten we verder gaan. Ik kon het niet laten, en heb de vraag ook even aan ChatGPT gesteld: hoe herken je een christen? Het antwoord was eerst veel te lang, maar gelukkig kan ChatGPT ook samenvatten, en dan zegt hij dit: ‘Een christen herken je vaak aan hun waarden van liefde, vriendelijkheid en vergeving, en door het dragen van religieuze symbolen of het regelmatig bezoeken van een kerk. Ze volgen de leringen van Jezus en vieren christelijke feesten zoals Kerstmis en Pasen.’ Toen ik vervolgens de vraag stelde of ChatGPT zelf ook christen is, kreeg ik een dikke vette foutmelding: ‘unusal activity has been detected from your device.’ Nou zeg, je hoeft niet zo beledigd te doen!
In ieder geval: soms ‘ruik’ ik het gewoon, dat ik van een onbekende vermoed dat diegene christen is, en dat dat achteraf dan ook blijkt te kloppen. En dat is mooi, want christenen moeten ook herkenbaar zijn – dat is een opdracht van Jezus! Bij die opdracht staan we vandaag stil, op zoek naar een antwoord op die vraag: ‘hoe herken je een christen?’ We lezen Johannes 13:31-14:3.
1. Vernederende liefde
Wat hiervoor is gebeurd, daar hebben we het 3 en 4 weken geleden over gehad. Maar dat is wel belangrijk om dit gedeelte te begrijpen, dus ik herhaal het even kort.
Het is donderdagavond. Jezus houdt een maaltijd met zijn leerlingen. Wat Jezus weet, maar zijn leerlingen niet, is dat deze maaltijd hun laatste maaltijd samen zal zijn. Later deze avond zal Jezus worden gearresteerd, en na een nacht vol onrechtvaardige rechtspraak zal Jezus morgen rond het middaguur worden gekruisigd. Voor Jezus staat deze avond dus in het teken van zijn afscheid, van zijn leerlingen nog 1 keer meenemen in waar het écht om gaat.
Daarom staat Jezus tijdens de maaltijd op, trekt zijn jasje uit, slaat een handdoek om zijn schouder, en doet het meest vernederende klusje dat je kunt bedenken: hij wast de voeten van zijn leerlingen, een voor een. Petrus wil daar niets van weten, het klopt niet dat hun meester zich zo vernedert, maar Petrus moet inbinden: dit is precies waar Jezus voor gekomen is, het is een vooruitblik op het kruis waar Jezus zichzelf nog verder vernedert om jou te verheffen. Dat is hoe liefde werkt! En als Jezus zulke liefde geeft, zich met werkelijk alle liefde voor jou vernedert – dan is dat ook hoe we in de kerk met elkaar horen om te gaan. Dat zegt Jezus ook: ‘ik heb een voorbeeld gegeven: wat ik voor jullie heb gedaan, moeten jullie ook doen.’
Terwijl Jezus’ leerlingen nog verbluft zijn over wat er net is gebeurd, dient de volgende schok zich alweer aan – al lijkt het erop dat het langs de meeste leerlingen heen gaat: Judas vertrekt om zijn verraad van Jezus voor te bereiden. Jezus praat niet op hem in, vraagt de andere leerlingen niet om Judas met tie-rips vast te binden aan een stoel, zodat hij zijn plan niet ten uitvoer kan brengen. In plaats daarvan zegt Jezus: ‘doe het maar’.
2. Hoe herken je een christen?
En als Judas vertrokken is, begint het gesprek van vandaag. In dat gesprek komen elementen van eerder die avond terug: de liefde van Jezus en de opdracht elkaar lief te hebben. Maar wat echt nieuw is: Jezus begint over hoe zijn leerlingen herkenbaar zullen zijn. Hoe herken je een christen?
Maar misschien is de vraag eerst wel: als je christen bent, wil je dan wel herkenbaar zijn? Soms is het ook best fijn als anderen niet weten dat ik christen ben! Als christen moet ik opletten dat ik geen antireclame voor de kerk ben. Daarom heb ik bijvoorbeeld geen visje op mijn auto: als ik me dan eens misdraag in het verkeer -wat overigens best meevalt hoor, maak je geen zorgen- maar dan straalt het in ieder geval niet direct op de kerk af. Als iemand tegen je zegt: ‘ben jij christen?! Dat ik nooit achter jou gezocht.’ Dan is het twijfelachtig of dat nu zo’n compliment is. Wel als iemand een heel negatief beeld van christenen heeft en jij niet in dat negatieve beeld past – maar niet als het is omdat jij zo’n verkeers-aso bent.
Als je als christen herkend wordt, als mensen van je weten dat je christen bent, dan straalt dat af op de kerk, en zelfs op Jezus. Hoe we als kerk bekend staan, heeft direct invloed op hoe mensen tegen geloven aankijken. Als we hier veel praten over liefde, maar de wijk hoort ons alleen maar foeterend de kerk uitlopen, dan is er dus wel een probleem. Er zijn al zoveel mensen afgehaakt op een liefdeloze en hypocriete kerk – en met de kerk vaak helaas ook afgehaakt op Jezus.
En daarom is het dus belangrijk dat christenen als christen herkenbaar zijn. Christenen laten met hun leven Jezus zien – en dat is hoe Jezus in deze wereld aanwezig wil zijn, ook als hij naar zijn Vader gaat. Dat is waar Jezus in Johannes 13 en 14 zijn leerlingen op voorbereid: hij zal vertrekken, naar het huis van de Vader, hij zal zijn plek in het huis van God weer innemen, maar de leerlingen, en nu ook wij, blijven achter op aarde. Wat is op aarde nog van Jezus te zien als hij weg is, wat merk je dan nog van Jezus? Het antwoord is dat Jezus zichtbaar wil blijven door zijn volgelingen heen. En dat is niet de enige manier waarop Jezus aanwezig is in deze wereld, gelukkig is Jezus niet van ons afhankelijk, maar het is wel de opdracht aan ons: wees geen ‘christen in burger’, zoals je politie in burger hebt – wees niet onherkenbaar, maar wees je ervan bewust dat Jezus in jou herkend wil worden.
Maar waar herken je Jezus dan aan? Jezus heeft daar minder woorden voor nodig dan ChatGPT, al zat ChatGPT wel op het goede spoor: ‘Aan jullie liefde voor elkaar zal iedereen zien dat jullie mijn leerlingen zijn.’ Hoe herken je een christen? Aan liefde!
Dus niet aan een visje op de auto, aan bepaalde christelijke kleding, of aan dat iemand op zondagochtend op straat is als de meeste mensen nog liggen te slapen. Ja, dat soort uiterlijke dingen zijn natuurlijk wel herkenbaar, maar het gaat dus om liefde. Een christen is herkenbaar aan liefde. Als mensen uit de stad naar de kerk kijken, dan moet het eerste wat in hun opkomt zijn: ‘wat is hier veel liefde!’ Juist de liefde in de kerk moet lijken op Jezus, juist in de liefde van christenen mag je de liefde van Jezus ervaren.
Dat suggereert dat liefde iets bijzonders is. Dat je de liefde die je in de kerk vindt, niet ergens anders ook vindt. Terwijl iederéén liefde belangrijk vindt – dat is echt niet uniek voor christenen. Tegelijk: ook bijna iedereen is het er wel over eens dat de samenleving vaak zo liefdeloos is. Dus dan hebben we met liefde echt wel wat toe te voegen! Vooral omdat Jezus het grote voorbeeld van die liefde is. Liefde bij ons is toch vaak liefde voor mensen van wie je makkelijk kunt houden – en het liefst ook nog een beetje op je lijken: zelfde leeftijd, zelfde vrienden, zelfde opleiding, zelfde status, zelfde banksaldo, zelfde meningen, enzovoort. Jezus’ liefde is heel anders – en die van de kerk dus ook. Liefde bij ons moet wel een beetje leuk blijven. Terwijl de liefde van Jezus, en dus ook van de kerk, maar blijft geven. De liefde waaraan Jezus wil dat christenen herkenbaar zijn, is veel meer dan de liefde die er vanzelf al is. Liefde gaat niet vanzelf!
Misschien juist daarom ook wel die toevoeging ‘elkaar’. Jullie moeten ‘elkaar’ liefhebben. Dat is niet bedoeld als: je moet medechristenen liefhebben, en naar alle anderen mag je je als totale hork opstellen. Het is juist dat de liefde waar je in de kerk mee oefent, ook naar buiten doorwerkt. Maar juist in een gemeenschap wordt liefde veel spannender. Het is veel moeilijker elkaar lief te hebben dan een toevallige voorbijganger: een voorbijganger behandel je liefdevol, en misschien kom je hem daarna nooit meer tegen. Maar in een gemeenschap, zoals de kerk, kom je niet zo makkelijk van elkaar af – en juist dan komt het op liefde aan. Trouwens, zulke liefde ervaar je in kleine groepen meer dan in de kerkdienst en bij de koffie: dat zijn gewoon al te veel mensen een echte band mee te hebben. Maar juist een kleine groep is een plek waar liefde veel dieper kan gaan.
Christenen herken je dus aan liefde. Maar waarom aan liefde? Omdat liefde is waar je Jezus aan herkent, omdat liefde is waar je God aan herkent – omdat God liefde ís. Jezus zegt dat de ‘grootheid van God’ nu zichtbaar wordt – en dat zegt hij als hij op het punt staat zijn leven te geven uit liefde. Zo begint Johannes 13 ook, we lazen het een paar weken geleden: ‘Jezus had de mensen die hem in de wereld toebehoorden lief, en zijn liefde voor hen zou tot het uiterste gaan.’ Aan het kruis van Jezus zie je ultieme liefde – zie je God in volle glorie! Als Johannes schrijft over Jezus’ dood aan het kruis, ziet hij dat consequent als de verheerlijking van Jezus. Dus waarom herken je christenen aan liefde? Omdat daarin Gods glorie zichtbaar wordt!
Dat is ook het nieuwe van het gebod dat Jezus geeft. ‘Ik geef jullie een nieuw gebod’, zegt Jezus. Op zich was het gebod elkaar lief te hebben helemaal niet nieuw. Het staat al in Leviticus 19: ‘heb je naaste lief als jezelf.’ Dat gebod is dan al meer dan 1000 jaar oud – en ik weet niet hoe vaak jij iets dat al 1000 jaar in de kast staat nog ‘nieuw’ noemt… Toch is wat Jezus zegt nieuw! Het nieuwe is dat Jezus zijn ultieme liefde gegeven heeft, Gods volle glorie daarmee heeft laten zien. En daarom is liefde voor christen niet een plicht, niet ‘zelf doen’, zo van: ‘Jezus heeft het voorgedaan, nu zijn jullie aan zet’, maar is het meedoen met Jezus, meedoen in de kring van liefde, waar Jezus jou maar liefde blijft geven, en waar de liefde alleen maar meer wordt als jij het weer doorgeeft, waar het één grote dans wordt van liefde die alle kanten opgaat. De kerk is een gemeenschap van liefde, waar we, omdat we Jezus kennen, als vanzelf steeds meer op Jezus gaan lijken, en daarmee de grootheid van God laten zien.
3. Jij en liefde
Hoe herken je een christen? Een christen herken je aan liefde – in de liefde in de kerk wordt Gods glorie zichtbaar, zo laten we aan onze stad zien wie Jezus is. Geen mooie praatjes, geen uiterlijke kenmerken, maar liefde!
En jij? Ben jij herkenbaar aan liefde? Is in jou iets van die liefde van Jezus te zien? Hoe kun jij deze week met die liefde bezig zijn, hoe kun jij Jezus laten zien? Amen.