Bidden kan een manier zijn om God je probleem zo voor te leggen dat hij onmogelijk nee kan zeggen. Jezus leert andersom te bidden: niet God laten doen wat jij wil, maar afstemmen met God zodat je gaat doen wat God wil.
Inleiding
‘Goedemorgen meneer Veurink, hebt u even tijd.’ Het is dinsdagochtend en ik moet nog op gang komen, dus ja: ik heb wel even. ‘Bent u bekend met het werk van onze organisatie?’ ‘Ja, ik ben donateur – toch?’ Ik begin alweer aan mijzelf te twijfelen, maar de dame aan de telefoon bevestigt dat ik doneer. Of ze wat mag vertellen over wat ze met mijn gift doen.
Daar kan ik natuurlijk geen ‘nee’ tegen zeggen… De dame aan de andere kant grijpt haar kans en begint haar verhaal af te steken. Ze is me al snel kwijt: ik krijg het gevoel dat ik naar een vooraf ingesproken boodschap luister. Enig verschil is dat ze zo af en toe controleert of ik nog wel luister: ‘dit vindt u toch ook belangrijk, meneer Veurink?’ Ik schrik op – waar ging het ook alweer over? ‘Eh… ja, natuurlijk!’
Ondertussen zit ik me al voor te bereiden op de onvermijdelijke vraag: of ik mijn maandelijkse bijdrage zou willen verhogen – per slot van rekening heb ik net toegegeven dat ik hun werk belangrijk vind… En ja hoor: de dame stelt voor de bijdrage te verdriedubbelen. Als ik nog niet heel enthousiast reageer, komt ze me tegemoet door een verdubbeling voor te stellen: dat zou ook al heel mooi zijn.
Helaas voor heb ik het boek IJs verkopen aan eskimo’s gelezen. Leek me handig om beter te leren preken… Het is een standaardtruc voor telemarketeers: zet hoog in, na hun eerste ‘nee’ zijn mensen geneigd je volgende vraag met ‘ja’ te beantwoorden. Maar ik dus niet – en we wensen elkaar nog een prettige dag.
Ik mijmerde nog wat na over dat telefoontje, en opeens bekroop mij de gedachte: is dit niet precies hoe ik vaak met God omga? Dat ik mijn verhaal bij God afsteek, en God geen kans geef om ertussen te komen zodat het in feite eenrichtingsverkeer blijft? En dat ik dan daarna God mijn probleem voorleg, met een oplossing waar hij toch onmogelijk ‘nee’ op kan zeggen, wat hij vervolgens wel doet?
We gaan vandaag verder met het gebedsonderwijs van Jezus. Over de eerste 2 zinnetjes van het gebed dat Jezus ons aanleert, het Onze Vader, hebben we het al gehad: ‘laat uw naam geheiligd worden en laat uw koninkrijk komen.’ Vandaag het 3e zinnetje: ‘en laat uw wil gedaan worden, op aarde zoals in de hemel.’ Dat gebed kan nooit eenrichtingsverkeer zijn – er is echt gesprek voor nodig om met God op 1 lijn te komen. Dat is direct het thema: met God op 1 lijn. Daarbij lezen we het meest indringende gebed uit de hele bijbel: Matteüs 26:36-46.
1. Bidden om mijn wil
‘Vader, als het mogelijk is, laat deze beker dan aan mij voorbijgaan! Maar laat het niet gebeuren zoals ik het wil, maar zoals u het wilt.’ Ik zie het voor me: Jezus die in de schemering knielt. Ik hoor zijn kreet van angst, terwijl even verderop zijn beste vrienden op apegapen liggen. En dan dít gebed – ik krijg er kippenvel van!
Jezus bidt precies wat hij ons in zijn gebedsonderwijs leert: ‘laat uw wil gedaan worden.’ En dat is een nogal tegennatuurlijk gebed! Het logische gebed zou zijn geweest: ‘Vader, ik zit in de problemen. Judas heeft mij verraden, en nu komen ze eraan om mij te arresteren. Help mij, want ze gaan me doden. Ik wil deze weg niet, Vader – alstublieft: laat mijn wil gedaan worden.’
Dat klinkt natuurlijk gek: ‘laat mijn wil gedaan worden,’ helemaal uit de mond van Jezus: zoiets zou hij nooit zeggen. Maar ik ben bang dat ik het maar al te vaak bidt: ‘mijn wil geschiede.’ Of tenminste: ‘uw wil geschiede, maar ik heb nog wel een paar suggesties die u toch op zijn minst serieus in overweging zult moeten nemen, en slechts met een zeer overtuigende motivatie kunt afwijzen.’ Nee, natuurlijk zeg ik dat niet zo – niet hardop… Maar wil je echt dat wat God wil gebeurt? Of probeer je in je gebed God zo ver te krijgen dat hij doet wat jij wilt?
In Matteüs 6, waar Jezus zijn gebedsonderwijs geeft, noemt Jezus dit ‘bidden zoals de heidenen’ – 3 weken geleden stonden we daar al even bij stil. Met een stortvloed aan woorden, in combinatie met de wonderlijkste rituelen, wordt geprobeerd de aandacht van de goden te trekken, en hen te laten doen wat jij van ze wilt. Het heeft wel wat weg van telemarketing: ze steken een lang verhaal af om de goden uiteindelijk een aanbod te doen dat ze niet kunnen afslaan. God moet doen wat ik wil.
Het lijkt mij een goed recept voor een gefrustreerd gebedsleven. Zoals het me trouwens ook heel frustrerend lijkt om telemarketeer te zijn… Bij elk telefoontje draai je hetzelfde riedeltje af en hoop je dat het een beetje echt klinkt, maar het einde van het liedje is 9 van de 10 keer hetzelfde: nee, ik wil niet meer geven. Daar raak je toch totaal gefrustreerd van?! Sorry, vriendelijk dame, dat ik je dag zo heb verpest…
Als je bidt om wat jij wilt, dan is dat een behoorlijk frustrerende bezigheid. Luistert God eigenlijk wel? Je hebt geen idee… Je steekt je verhaal wel af, maar je krijgt je zin maar niet. Het is eenrichtingsverkeer van jou naar God. Je probeert steeds harder te bidden, maar er gebeurt niets. Je kunt 5 minuten bidden, 10 minuten of een half uur, maar het maakt geen verschil. Je knielt, je staat, je gaat op je kop staan, maar God lijkt niets toe te geven. Je haalt alle trucs uit IJs verkopen aan eskimo’s uit de kast, maar God blijkt al die trucs al te kennen… ‘Mijn wil geschiede’ staat garant voor een frustrerend gebedsleven.
2. Afstemmen met God
Jezus bidt precies het tegenovergestelde: ‘laat het niet gebeuren zoals ik het wil, maar zoals u het wilt.’ Daarin is het geen tegenstelling tussen Jezus’ wil en Gods wil. Als jij bidt: ‘laat uw wil gedaan worden, op aarde zoals in de hemel’, dan kunnen jouw wil en Gods wil ook niet tegenover elkaar blijven staan. Het gaat er juist om dat je jouw wil afstemt met God, in overeenstemming brengt met wat God wil.
Dat brengt mij bij een misverstand over dit zinnetje uit het gebed van Jezus, namelijk dat dit een gebed zou zijn om berusting. ‘God, het gaat allemaal niet zoals ik het wil, maar uw wil geschiede.’ Zeker: God doet dingen die je niet begrijpt, en dat kun je maar beter accepteren. Maar daarover gaat dit gebed niet! Het is een heel actief gebed: ‘laat uw wil gedaan worden.’ ‘Gedaan’ – door mij, door jou!
Bidden om Gods wil is afstemmen met God. En dat kan niet anders dan een echt gesprek zijn, tweerichtingsverkeer. ‘Vader, u weet wat ik graag wil, maar is het ook wat u wilt? Als dat niet zo is, help me dan het los te laten, want ik wil geen dingen die u niet wilt. Maar als het wel uw wil is, maak het me dan duidelijk!’ Of: ‘Vader, hier ben ik, ik wil doen wat u van me wilt. Maar wat wilt u eigenlijk? Laat het me zien!’ Of: ‘Vader, wilt u dit écht? Want ik wil het helemaal niet! Leer mij te willen wat u wilt, want dat vind ik heel lastig.’
Trouwens, dat betekent dus dat God iets mag vinden van wat jij doet. In allerlei discussies over hoe het er in de kerk aan toe moet gaan, en over hoe het leven van een christen eruit zou moeten zien, bekruipt me wel eens het gevoel dat we daar niet voor open staan: dat God er ook iets van mag vinden. We argumenteren of iets nog wel van deze tijd is, of, nog zo’n leuke, of we ergens een goed gevoel bij hebben, maar vragen we ons ook af wat God wil?
Dat is wel eens iets anders dan wat ik wil. Jouw wil afstemmen op Gods wil, betekent dat je je eigen agenda wel eens moet loslaten. Een voorbeeld: ík heb me in mijn hoofd gehaald dat ik deeltijd werk wil doen wat niets met kerk en geloof te maken heeft. Daar heb ik goed over nagedacht, en ik denk dat God mij daarin bevestigt: ‘ja, dit moet je doen.’ Maar misschien vergis ik me, en wil God dit helemaal niet. Dat zal ik dan wel merken, want ik geloof dat als God het een onzalig plan vindt, hij er wel voor zorgt dat ik nergens wordt aangenomen. Dan is het óók goed: dan laat ik het plan weer los. Dus ik bid niet: ‘God, geef me een baan’, maar: ‘laat mij zien waar ik mag bouwen aan uw koninkrijk.’
In dat gebed van Jezus in Getsemané zie je dat nog veel intenser: Jezus laat zijn eigen agenda los om te doen wat God wil. Hier zien we een Jezus die doodsbang is, die worstelt met zijn opdracht, die die opdracht het liefst teruggeeft aan zijn Zender, maar die tegelijkertijd niets liever wil dan te doen wat zijn Vader wil. In dit gesprek met zijn Vader maakt Jezus zich klaar voor wat hij moet doen, laat hij los wat hij het liefste zou doen, namelijk vluchten, en omarmt hij wat zijn Vader wil, namelijk dat hij zich overgeeft. En dat is niet met tegenzin, niet ‘als het niet anders kan, dan moet het maar’: Jezus maakt zich eigen wat zijn Vader wil, het wordt wat hij zelf wil!
Om zo te willen wat God wil, is er een belangrijke voorwaarde: dat je God vertrouwt. Dat het je diepste overtuiging is dat God niets wil wat slecht is, omdat het boven alle twijfel verheven is dat God liefde is. Alleen dat vertrouwen kan het winnen van jouw wil. Dat zie je bij Jezus terug: hij vertrouwt zijn Vader blindelings. Alleen daarom kan hij doen wat hij moet doen.
‘Laat uw wil gedaan worden’, dat is een gebed om met God op 1 lijn te komen. Maar hoe ontdek je dan wat God wil? Jezus was een man met een missie, hij wist wat hem te doen stond. Maar wat wil God van jou?
Daarbij is het nuttig onderscheid te maken tussen Gods algemene wil en Gods bijzondere wil. Gods algemene wil is wat God van iedereen wil. Kort gezegd: dat je God en je medemens liefhebt! God wil dat je leeft in de stijl van zijn koninkrijk. In heel veel situaties is het helemaal niet zo moeilijk om te ontdekken wat God wil.
Moeilijker is het als het gaat om Gods bijzondere wil: wat wil hij van jou wat hij niet van anderen wil? Zoals: hoe wil God jóu gebruiken voor zijn koninkrijk? Daar is vaak niet zo’n direct antwoord op – en dat is helemaal niet erg! God geeft je ook ruimte om zelf keuzes te maken, maar wil wel graag dat je hem in die keuzes betrekt!
God kan op allerlei manieren laten merken wat hij van je wil. Je kunt Gods wil ontdekken door mensen om je heen: als verschillende mensen, onafhankelijk van elkaar, jou hetzelfde advies geven, dan kan het zomaar zijn dat God door hen heen jou iets duidelijk wil maken. Omstandigheden kunnen je ook duidelijk maken wat God wil: als die jongen waar je verliefd op bent jou niet ziet zitten, dan is het wellicht niet Gods bedoeling dat je met hem trouwt… Soms spreekt God rechtstreeks, door de Geest, en kun je met geen mogelijkheid heen om wat God wil.
Maar de belangrijkste manier om te ontdekken wat God wil, is en blijft het lezen uit de bijbel! Je leest daar zoveel concrete aanwijzingen, maar nog belangrijker: daar leer je Jezus kennen! Niet uit elk bijbelverhaal kun je een praktische les trekken, maar wel in elk bijbelverhaal leer je iets over God en over Jezus, en als het goed is verandert dat je.
Daarbij vraagt het ook tijd om Gods wil te ontdekken. Als Jezus bidt: ‘laat het gebeuren zoals u het wilt’, dan is dat een gebed dat je binnen 10 seconden kunt uitspreken. Maar het is geen gebed van 10 seconden, of een minuut. Jezus neemt urenlang de tijd om te ontdekken wat God wil en om zich die wil eigen te maken. Wil je ontdekken wat God van je wil, neem dan ook de tijd om te luisteren!
3. Leren luisteren
Ja: luisteren! Daarover kwam ik een kort verhaal tegen: ‘Een oudere man ontmoet een jong meisje en groet haar. Ze reageert eerst niet, want ze lijkt in gedachten verzonken en groet later terug. “Sorry,” zegt ze, “ik was aan het bidden.” “Bidden?” vraagt de man. “Ja,” zegt ze, “praten met God.” “God,” vraagt de oude man, “de Schepper van hemel en aarde?” “Ja,” zegt het meisje. De man: “En jij voert het woord?!”’
Daar maak ik me dus al te vaak schuldig aan… Ik praat aan een stuk door, maar neem geen tijd om te luisteren. Daarom wil ik mijzelf en jullie uitdagen komende week tijd te nemen om naar God te luisteren. Zet alle prikkels eens uit. Telefoon op stil, radio uit, krant weg, zoek een rustig plekje. Dat kan binnen zijn, maar ook in de natuur. Probeer alle gedachten die door jezelf heen gaan uit te zetten. En luister dan. Bijvoorbeeld door te kauwen op een bijbeltekst: een tekst te lezen, en nog eens, en nog eens, je erdoor laten raken en God te vragen: wat wilt u mij zeggen?
Want bidden is geen eenrichtingsverkeer. Bidden wordt veel leuker als jij niet altijd maar het woord voert, maar ook eens je mond houdt om te luisteren! Dan kan zijn wil de jouwe worden. Amen.