Je kunt van God houden om wat hij geeft. Dan wordt het moeilijk als je lijdt. Je kunt ook van God houden om wie hij is – dat helpt Job om midden in het lijden God te blijven prijzen.
Inleiding
Het is niet altijd makkelijk om miljonair te zijn. Hmm, dat klinkt alsof ik er ervaring mee heb, maar wees gerust: zó veel betaalt de kerk mij nu ook weer niet. Al voel ik mij zonder meer rijk – dus vat dit ook niet op als verkapte vraag om salarisverhoging…
Hoe dan ook: het is niet altijd makkelijk om miljonair te zijn. Natuurlijk: het is best handig als je niet hoeft te kiezen tussen nieuwe kozijnen of een nieuwe badkamer, omdat je geld genoeg hebt om er ook direct een wijnkelder bij te bouwen. Maar het heeft ook nadelen. Als je miljonair bent, dan zijn vriendschappen behoorlijk ingewikkeld. Nee, aan vrienden geen gebrek, maar wie zijn échte vrienden, en wie komen alleen maar op je geld af?
Al googelend kwam ik op de website vriendin.nl -ja, ik weet dat ik daar niets te zoeken heb- dit verhaal tegen: ‘Xandra ontdekt pas na vijf maanden relatie dat haar vriend Pieter miljonair is. Hij had dit verzwegen omdat hij niet wil dat een vrouw voor zijn geld valt. Pieter weet dat het goed zit, maar Xandra’s omgeving ziet haar als golddigger.’ Zo ingewikkeld zijn relaties dus als je geld hebt…
Nu wil ik het met jullie niet over miljonairsproblemen hebben, maar over God. Maar voor God geldt eigenlijk hetzelfde als voor die miljonair: je kunt van God houden om de cadeautjes die hij geeft -of wat minder plat gezegd: om zijn zegen- maar je kunt ook van God houden om wie hij is!
En die laatste manier, van God houden om wie hij is, dat is de manier om je relatie met God overeind te houden als het tegenzit. We hebben het al eerder over lijden gehad en hoe je daar als christen mee om kunt gaan: door ruimte te geven aan verdriet, door te vertrouwen, door te bidden. Vandaag voegen we er aan toe: door God te prijzen, door van God te houden om wie hij is. In de bijbel kom je dan al snel uit bij Job. Daarom lezen we het begin van zijn verhaal: Job 1.
1. Economisch geloven
‘De Heer heeft gegeven, de Heer heeft genomen, de naam van de Heer zij geprezen.’ Ik vind dat zo’n verschrikkelijk mooi vers! Onbegrijpelijk, na alles wat Job over zich uitgestort krijgt – dat ook. Maar daarom des te indrukwekkender. Ik hoop dat we vandaag iets van het geheim van die tekst gaan voelen.
Het is een verrassende tekst. Als je het middelste stukje schrapt, dan is het een heel logische zin. ‘de Heer heeft gegeven, de naam van de Heer zij geprezen.’ Dat is het miljonairsprincipe: God deelt cadeautjes uit, en daarom ben je blij met hem. Het is economisch geloven.
En dat is precies de stelling van Satan over Job: ‘die Job van u, God, waar u zo trots op bent, waarmee u zo loopt te pronken omdat hij zo diepgelovig zou zijn – u hebt hem gewoon omgekocht. Met al die cadeautjes van u is geen wonder dat Job van u houdt. U hebt hem schatrijk gemaakt – de rijkste bewoner van de aarde. Alles komt hem aanwaaien, u vertroetelt hem. Vind u het gek dat hij vrienden met u wil zijn?! Job is gewoon een golddigger! Nee, laat mij maar eens op hem losgaan. Dan zult u zien wat zijn liefde voor u werkelijk waard is.’
Natuurlijk, Satan is hier ouderwets aan het stoken. Maar hij zou wel eens een punt kunnen hebben… Als elke kerkdienst die je bezoekt je wéér een miljoen oplevert, motiveert dat wel om naar de kerk te blijven komen. Je bent dief van je eigen portemonnee als je liever in bed blijft liggen. Nu weet ik ook wel dat kerkbezoek je meestal geen miljoen oplevert, maar de vraag is: waarom geloof je? Geloof je om wat het je oplevert? Geloof je omdat het werkt? Dat is de golddigger.
En golddiggers lopen weg als het moeilijk wordt, als er niets meer te halen valt. Zodra onze miljonair blut is en zijn cadeautjesstroom opdroogt is hij ook heel wat ‘vrienden’ armer. Het is het advies van mevrouw Job aan haar eens zo geslaagde echtgenoot wanneer hij aan de grond zit. Het staat in Job 2: ‘Job, waarom blijf je zo onberispelijk? Vervloek God toch en sterf.’ ‘Wie zijn vrouw niet om raad vraagt mist 50% van de wijsheid die God hem gegeven heeft.’ Laten we het er maar op houden dat mevrouw Job de uitzondering is die de regel bevestigt.
Toch is het best logisch: als God jou laat zitten, wat heb je dan nog bij hem te zoeken? Als het leven een verschrikking is, wat heb je dan aan een God die niets doet? Als alle zegeningen je worden afgepakt – wat moet je dan nog bij God? Volgens de logica van de economie kun je God dan maar beter vergeten.
2. God prijzen – altijd
Vólgens de logica van de economie… Maar geloven ís geen economie. ‘De Heer heeft gegeven, de Heer heeft genomen, de naam van de Heer zij geprezen.’ Job houdt niet slechts van God als God maar cadeautjes geeft, óók als Job alles kwijt raakt, als God alles afpakt, blijft hij van God houden. Satan had het fout: Job prijst God – altijd!
Er zijn meer van die verhalen, waarvan je denkt: ‘als mij dit zou overkomen, als God mij zo zou laten zitten, dan zou ik helemaal klaar zijn met God.’ Ik kwam zo’n verhaal tegen in het boek Aan Gods hand door pijn en lijden, van de New Yorkse dominee Tim Keller. Hij vertelt over een boek van de Amerikaanse schrijfster Elisabeth Elliot.
Dat boek gaat over een zekere Margaret. Margaret is bijbelvertaalster. Niet om de zoveelste Engelse bijbelvertaling af te leveren, nee, Margaret vertaalt de bijbel in talen waarin de bijbel nog niet vertaald is. Sterker nog: in talen die nog nooit op schrift zijn gesteld. Zo komt ze terecht in Equador, om daar de taal van het Quechua-volk te leren. Ze ontmoet Pedro – de enige die haar de taal kan leren. ’s Avonds dankt Margaret: ‘God, ik heb lang gewacht op iemand als Pedro. Dank u wel dat u mijn gebeden hebt verhoord!’ Maar dan wordt Pedro ziek. Margaret wordt opgetrommeld en gevraagd een penicilline-injectie te geven. Maar Pedro reageert allergisch en kronkelt van de pijn. Margaret begint te bidden: ‘alstublieft God, laat Pedro niet sterven. U hebt mij hierheen geleid om de bijbel te vertalen. U kunt nu niet de stekker uit dat project trekken!’ Maar Pedro sterft en Margareth blijft vertwijfeld achter.
Dit boek verscheen in de jaren ’60, en veroorzaakte een klein stormpje. Veel christenen protesteerden: zoiets zou God nooit toestaan. Iemand die zich zo totaal aan Gods zaak toewijdt, mag op Gods bescherming rekenen. In reactie daarop komt Elliot naar buiten: zij ís Margareth. Zij was bijbelvertaalster en degene die haar de taal leerde werd vermoord. Later werd ook Elliots echtgenoot Jim vermoord, samen met 4 andere zendelingen. Ze werden aan speren gespietst door het volk dat ze over Jezus wilden vertellen. God staat zulke dingen toe.
Maar Elliot stopt niet met van God te houden – net als Job. Later blikt ze terug op haar leven en haar boek, en vertelt ze dat ze geleerd heeft God God te laten zijn. Een God die mee moet werken aan jouw plannen -hoe goed die plannen ook zijn- is geen echte God, maar lijkt verdacht veel op jouzelf. Elliot leerde van God te houden, om wie hij ís.
Net als Job. Satan krijgt van God toestemming Job te testen. Is Job inderdaad die cadeautjesgelovige? Wat is Jobs liefde voor God waard als de cadeautjes uitblijven, nee zelfs wreed worden afgepakt? Maar Job doorstaat de test glansrijk. ‘De Heer heeft gegeven, de Heer heeft genomen, de naam van de Heer zij geprezen.’ Denk trouwens niet dat Job een koele kikker is. Job huilt aan een stuk door en al huilend stamelt hij deze woorden.
Want Job wil God niet ook nog kwijt. Hij heeft niets meer. Een beetje zoals die man uit de Telfort-reclames van een paar jaar geleden: van een BMW X5 naar tramlijn 5. Maar dan nog veel sterker: van de rijkste naar de beklagenswaardigste aardbewoner. Job heeft niets meer – behalve God. En niemand pakt zijn God van hem af! Dát is hoe Job overeind blijft.
Prijs God – ook als het tegenzit! In plaats van God te ontslaan omdat je niets meer aan hem hebt, kun je beter met tranen in je ogen zeggen dat je God niet kwijt wilt, dat je van hém houdt, en dat ondanks alle vragen die je hebt je hem wilt prijzen.
Maar maak je het jezelf zo niet heel moeilijk? Kom je zo niet in een spagaat? Je snapt niets van God, je schreeuwt het naar hem uit, je wilt hem er aan zijn haren bij slepen en tegelijk houd je van hem, prijs je hem.
Ik zal eerlijk zijn: ik ben wat dat betreft geen ervaringsexpert. Natuurlijk ken ik in mijn leven tegenslag, maar ik heb nog nooit aan de grond gezeten. Ik zie wel dat mensen díe aan de grond zitten en de weg gaan van Job, de weg van Elisabeth Elliot, daarin uiteindelijk een heel diepe vreugde vinden.
Het is net als met onze miljonair. Hij heeft een paar slechte deals gesloten en komt terecht in de schuldsanering. Zijn golddigger-vrouw verliest haar interesse in hem en pakt haar koffers. Veel zogenaamde vrienden volgen haar voorbeeld. Een paar vrienden, op een hand te tellen, blijft over. Maar deze vriendschappen worden beter dan ze ooit geweest zijn. Niet langer hangt het geld boven de vriendschap. De hele entourage, alle opsmuk, is weggevallen, en wat overblijft is puur, een vriendschap van hart tot hart, die groeit en zich steeds verder verdiept.
Als je, in tranen, God prijst, is dat een manier om te groeien. Je onbezorgde leven, en je misschien wat naïeve kijk op het leven, die zul je moeten inleveren. Maar je krijgt er ook wat voor terug: je vindt jezelf terug en groeit in pure liefde voor God. Juist als je lijdt, kan je geloof enorm groeien, tot een robuust geloof dat niet snel omver wordt geblazen, een geloof waar je van geniet, waar je een diepe vrede in vindt.
Hmm, dat klinkt bijna alsof lijden fantastisch is… Dat is het dus niet! Ik bedoel niet dat je al je geld in de loterij moet investeren, zodat de kans vrij groot is dat je daarna blut bent, en je door dat lijden kunt groeien. Maar komt het lijden op je pad, durf er dan doorheen te gaan en die diepe vrede te ontdekken.
3. Om God zelf
‘De Heer heeft gegeven, de Heer heeft genomen, de naam van de Heer zij geprezen.’ Het geheim van Job is dat het hem gaat, niet om Gods cadeautjes, maar om God zelf.
Ik wil je daarom vragen om eerlijk te zijn. Houden Zaankanters wel van toch! Maar eerlijk zijn over jezelf en eerlijk zijn naar God: dat is misschien toch net even een ander verhaal. Waarom geloof jij – of juist niet, dat kan ook! Wat verwacht jij van God? Wat zijn jouw motieven, wat is jouw agenda? Wat zijn de cadeautjes van God die voor jou belangrijker zijn dan God zelf?
We nemen even een korte denkpauze, waarin je over die vraag mag nadenken, en daarna gaan we bidden. Dus denk even na over de vraag: wat is voor jou belangrijker dan God zelf?
Laten we bidden: Heer, ú zelf bent het mooiste dat ons kon gebeuren. Niet de dingen die u geeft, maar wie u bent. We belijden dat we de dingen die u geeft te belangrijk maken. We hebben nagedacht over wat wij belangrijker vinden dan u, en leggen het bij u neer. Onze motieven, onze verlanglijstjes, onze agenda: we willen niet dat de dingen waar we over nagedacht hebben u van uw plek stoten. Help ons door uw Geest om u voorop te stellen, om te genieten van wat u geeft, maar om nóg meer van u zelf te houden. Ook als alles tegenzit. U bent God – we willen niet zonder u. Uw naam zij geprezen. Amen.