Zie jij jezelf als een profeet? Pinksteren is het feest van dat iedereen een profeet kan zijn!
Inleiding
Vandaag gaan we het hebben over profetie. Ik weet niet hoe het met jullie zit, maar mijn eerste associaties daarmee zijn niet al te best. Ik denk dan aan wereldvreemd toekomstvoorspellers die keer op keer worden ingehaald door de feiten. Zo zou in 2012 de wereld vergaan, maar is het inmiddels 2024. In christelijke kringen heb je ook profetie-seminars, maar daar voel ik me veel te nuchter voor.
Maar profetie hoeft helemaal niet zweverig te zijn! In de podcast ‘moderne profeten’ van de EO kom je veel gewonere profeten tegen. Nou ja, gewoon… Het gaat over mensen als Martin Luther King, Desmond Tutu en Angela Merkel. Allemaal grootheden, maar zeker niet wereldvreemd. Het zijn juist mensen die geprobeerd hebben de wereld een beetje mooier te maken.
Wat maakt iemand nou tot een profeet? Natuurlijk kan ik wel wat kenmerken uit de mouw schudden, maar ik vind het mooier om dat samen te doen. Laten we met elkaar een profielschets van een profeet maken: wat moet daar volgens jou absoluut in staan? (kenmerken verzamelen)
Het is best een indrukwekkende lijst geworden. Stel je voor, je komt deze profielschets tegen op een vacaturesite, wie van jullie herkent zichzelf hier wel in en durft het aan te solliciteren?
Dat zijn er niet zo veel… Tóch is Pinksteren het feest van dat iedereen een profeet kan zijn. Petrus legt dat uit, en we gaan nu eerst naar zijn woorden luisteren: Handelingen 2:14-24.
1. Hoezo profetie?
‘Dan zullen jullie zonen en dochters profeteren’, zo haalt Petrus de profeet Joël aan. Maar hoezo, Petrus? Je hebt nog nooit eerder voor een groep gesproken, en dan ga je het hebben over profetie – waarom?
Daarvoor moeten we even terug naar wat er gebeurde voor Petrus het woord nam. Het is Pinksteren. En dat was in die tijd nog geen christelijke feestdag, maar een Joods feest. In Jeruzalem is het dan ook gezellig druk met feestgangers. Het is een grote reünie waar je overal oude bekenden tegenkomt. Maar deze Pinksteren is anders dan alle voorgaande. Er hangt iets in de lucht en als door een magneet worden de feestgangers getrokken naar het huis waar de leerlingen van Jezus verblijven: dáár gebeurt het vandaag.
Daar klinkt het geluid van een enorme windvlaag, zonder dat er ook maar één blad aan een boom beweegt. Daar verschijnen vlammen op de hoofden van Jezus’ leerlingen, zonder dat er ook maar één haartje verschroeit. Daar horen al die Joodse feestgangers zich toegesproken worden in hun moedertaal, door mensen die die taal helemaal niet machtig waren. Aramees en Grieks, dat konden ze allemaal, maar veel van hen waren opgegroeid in regio’s waar heel andere talen werden gesproken – en in die talen worden ze nu aangesproken.
Dat zijn de 3 klassieke tekenen van Pinksteren: wind, vuur en talen. Maar in dat rijtje ontbreekt een belangrijk teken: het teken van profetie. Want dat iedereen in de eigen moedertaal wordt toegesproken, dat is niet zomaar een leuke gimmick: het gáát ook ergens over. Het is geen ‘goedemorgen, leuk dat je er bent’, maar ze horen over ‘Gods grote daden’. Voor sommigen is het een behoorlijk absurdistische ervaring, en dat kun je denk ik wel begrijpen. En wat doe je als iets absurd is, als je het niet kunt verklaren? Dan lach je het weg! ‘Ze zullen wel dronken zijn.’
En dán staat Petrus op, met zijn verhaal over profetie. Niet als willekeurig onderwerp, maar als verklaring bij wat de mensen zien gebeuren.
2. Iedereen een profeet
‘Dan zullen jullie zonen en dochters profeteren.’ Dát is Pinksteren: vanaf nu kan iedereen een profeet zijn. Er is een nieuwe fase aangebroken, waarin je niet meer afhankelijk bent van een enkele profeet die een ‘woord van God’ heeft, maar waar je Gods stem door iedereen heen kunt horen.
Want daar gaat profetie over. Laten we daar beginnen: wat is profetie eigenlijk? Daarna gaan we verder met wie profeten zijn en wat je aan ze hebt, maar eerst: wat is profetie? Een veelgebruikte definitie van een profeet is iemand die spreekt namens God. Een profeet heeft een boodschap van God.
Ik zei net al dat ik mijzelf als nuchter mens zie, dus ik zie direct hoe profetie uit de hand kan lopen. Ik heb echt serieus geprobeerd me er meer voor open te stellen, om in een groep met oefeningen te luisteren naar God, maar ik kwam niet veel verder dan: ‘wat een vrolijk bloemetjesshirt heeft die aan, misschien moet ik maar iets zeggen over vreugde.’ Veel gevaarlijker wordt als iemand beweert namens God te spreken, en zichzelf zo onkwetsbaar maakt voor tegenspraak, omdat kritiek op hem (meestal zijn dit mannen) kritiek op God is.
Maar ik geloof wel degelijk dat God door mensen heen spreekt, misschien zelfs wel door mijn associaties op vrolijke T-shirts. Natuurlijk moet je kritisch blijven denken, als het gaat om profetie is dat ook heel bijbels: er lopen in de bijbel ook heel wat valse profeten rond. Maar door mensen heen wil God zijn boodschap doorgeven. Goede profetie zet de wereld in het licht van God, kijkt om zich heen, duidt wat er allemaal gebeurt, en verbindt dat aan het verhaal van God met mensen. Eigenlijk precies wat Petrus doet, als hij uitlegt hoe wat met Jezus is gebeurd alles in een nieuw licht zet. Denk trouwens niet dat profetie altijd lief is: profeten kunnen ook boos zijn! Bijvoorbeeld als een kabinet in wording hard haar best doet asielzoekers te ontmenselijken.
Profetie kan ook verschillende vormen aannemen. Het kan een ingeving zijn om door te geven, maar net zo goed een bijbeltekst of theologische gedachte die heel erg van toepassing is op een bepaalde situatie. Een kaartje met een mooie tekst kan ook profetie zijn, als je in zo’n kaartje Gods stem hoort.
Dat over wat profetie is. We gaan door naar wie dan profeten zijn. Toen ik in mijn voorbereiding voor vandaag het bijbelverhaal doorlas, dacht ik: ‘leuk hoor, dat zonen en dochters profeteren, maar zijn het niet gewoon 12 mannen, de 12 apostelen, die dat nu doen?’ Dat had ik dus verkeerd gelezen… Dat is namelijk het plaatje uit de kinderbijbel: 12 vlammetjes keurig op de hoofden van die 12 mannen. Maar dat staat er helemaal niet! Er staat dat ze ‘allen’ bij elkaar waren, en daar waren ook vrouwen bij. Die vlammen komen op allen, en ze beginnen allemaal te profeteren. Niks niet ‘alleen autochtone mannen van zekere leeftijd’.
En dat zit in het dna van Pinksteren. Iedereen kan profeet zijn, want de Geest maakt geen onderscheid! Niet op basis van sekse, niet op basis van leeftijd, niet op basis van sociale status, niet op basis van afkomst, enzovoort. En dat is geen bijkomstigheid bij Pinksteren: het is het allereerste wat Petrus zegt over wat de Geest doet. Dit is misschien wel de oudste gelijkheidsbeweging!
Dat was revolutionair. Tot dan had alleen een elite religieus ontzag, en die elite dankte God dagelijks geen slaaf, heiden of vrouw te zijn… Maar in Gods koninkrijk gaat het er heel anders aan toe: de Geest heeft niets met onze statusladders. Dat lijkt me in zichzelf al een profetie! Wat werkelijk overal ongehoord was, werd in de beweging van Jezus-volgers werkelijkheid: ook in wat een vrouw zegt, mag je Gods stem horen. En pijnlijk genoeg is dat in de kerk 2000 jaar later soms nog steeds revolutionair. Wat hééft de kerk een onderscheid zitten maken tussen mensen – en daarmee het Pinkster-dna verloochend. Maar God spreekt door iedereen: ongeacht kleur, leeftijd, sekse of status. Oók, of misschien zelfs wel juist, door mensen die jij niet hoog hebt zitten.
Wat ik een lastige vraag vind: moet je christen zijn om zo’n profeet te zijn? Ik hink wat op 2 gedachten: aan de ene kant geloof ik dat ook in wat iemand zegt die geen christen is, wel degelijk de stem van God te horen kan zijn. Hoewel gelijkheid in het dna van de kerk zit, hadden we echt profetische stemmen van buiten nodig om onszelf dat thema weer eigen te maken – en nog steeds zijn kerken vaak geen voorlopers op dat gebied. Aan de andere kant: profetie in de zin van Handelingen 2 gaat ook altijd over het verbinden van wat je ziet met het verhaal van God met mensen – en is daarom altijd profetie waar hoop achter zit.
Maar los daarvan: zie jij jezelf al als profeet? Of denk je: ‘ik?! Is dat niet heel pretentieus?’ Zelf zou ik zelfs van een preek niet zeggen dat wat ik vertel het woord van God is – dan houd ik het liever bij dat ik hoop dat in mijn gestamel iets doorklinkt van de stem van God zelf. Jij als profeet betekent niet dat jij de waarheid in pacht hebt, wel dat het zo kan zijn dat in wat jij zegt, iets van God te horen is. Of dat nu een spontane ingeving is of een goed beredeneerde theologische gedachte: misschien komt het wel van God, en dan doe je de ander tekort als je het niet doorgeeft.
Dat brengt me ook bij het laatste: wat heb je aan profetie? Met profetie doe je iets moois voor de ander! Goede profetie geeft hoop – en dat is precies wat je met Pinksteren ziet. Na die toespraak van Petrus zeggen 3000 mensen dat zij de weg van Jezus willen gaan, en voortaan door het leven willen gaan als mensen van hoop en liefde. Voor hen is dit het begin van een nieuw leven. Dát is wat profetie kan doen! Overal waar woorden van God worden gesproken, waar wordt bemoedigd, maar ook waar wordt ontmaskerd, overal waar woorden je op de weg van Jezus brengen, daar stroomt zegen! Profeten zijn christenen die niet achterover leunen om te badderen in hoe fijn het is dat God van ze houdt, maar in beweging komen om hoop en liefde te verspreiden.
En wat is het mooi dat dat niet van een paar uitverkoren profeten hoeft te komen, maar dat je het hier, in deze groep van leerlingen van Jezus, gewoon van elkaar kunt krijgen, ook bij de koffie of bij de maaltijd. Want Gods stem hoor je niet uit een exclusief groepje.
3. Jij als profeet?
In het begin had ik het even over moderne profeten, van die podcast. Brein achter die podcast is Kees van Ekris, en hij zegt over die profeten: ‘zulke mensen dagen je uit om niet mee te doen met wat jouw tijd lelijk maakt, maar om schoonheid te zoeken, waarheid en barmhartigheid. Dat heeft onze wereld vandaag nodig.” Dus ik stel de vraag maar weer: zie jij jezelf als zo’n profeet? Misschien niet een die alle kenmerken kan afvinken die we samen bedacht hebben. Maar met de Geest mag ook jij een profeet zijn! Dat is ook de uitdaging van dit verhaal: durf jij het je mond niet te houden, op te komen voor waarheid, schoonheid en barmhartigheid, en als je iets van God gevonden hebt, dat ook weer door te geven – om zo een zegen voor de ander te zijn? Amen.