Het geheim van een goed huwelijk? Ga van elkaar houden! Liefde moet je voeden, je moet erin investeren.
Inleiding
De komende weken gaan we het hebben over relaties – vandaag over het huwelijk en wat christen-zijn voor je huwelijk betekent. Het lastige bij zo’n onderwerp vind ik dat niet iedereen getrouwd is, en je dus zomaar kunt denken: ‘ik sla wel even over, deze preek is niet voor mij.’ Daarom ga ik niet 1 maar 4 keer over relaties preken. Vandaag dus over het huwelijk, volgende week over single-zijn, daarna over LHBT’er zijn – lesbienne, homo, bi of transgender, en als afsluiting over seksueel misbruik. De ene preek sluit beter aan op de een, de andere preek op de ander. Maar ik hoop dat we met en voor elkaar mee willen luisteren naar wat de bijbel over onze relaties zegt. Verder is het mijn bedoeling dat elke preek voor iedereen iets te zeggen heeft. Dus vandaag ook voor als je niet getrouwd bent: wat ik zeg over liefde in het huwelijk, geldt net zo goed voor liefde in andere relaties, bijvoorbeeld met vrienden.
We gaan zo lezen over een huwelijk in de bijbel, het huwelijk van Isaak en Rebekka. Het is te vinden in Genesis 24, en dat is een van de langste hoofdstukken uit de bijbel. Isaak is de zoon van Abraham en Sara, die kortgeleden overleden is. In die tijd was het de gewoonte dat de ouders een huwelijkspartner voor hun kinderen zochten. Daarom stuurt Abraham zijn belangrijkste knecht erop uit met de opdracht een vrouw voor Isaak te vinden. De knecht gaat op pad en ontmoet Rebekka en haar broer Laban. Hij wordt bij hen thuis uitgenodigd, en vertelt daar zijn verhaal. Daar beginnen wij met lezen: we lezen Genesis 24:34-67.
1. Een partner vinden
In Genesis 24 stappen we een totaal andere wereld binnen dan de onze. Dat is in meerdere opzichten het geval, maar ook in hoe je een huwelijkspartner vindt. Bij ons is het zo dat je helemaal vrij bent in je keuze: jíj moet je leven met je partner doorbrengen, dus jíj mag kiezen. Isaak en Rebekka hebben geen keuze: zij zijn uitgehuwelijkt. De beide families hebben dit huwelijk gearrangeerd. Isaak en Rebekka schikken zich daarin.
Uithuwelijken… Dat heeft niet zo’n goed imago. Ik probeer me even voor te stellen hoe dat zou zijn, als mijn ouders op een dag hadden gezegd: ‘Mark, je bent nu 18, de hoogste tijd om te trouwen. Daarom hebben wij een meisje voor je geregeld. Je kent haar nog niet – maar wij hebben er alle vertrouwen in. We hebben met haar ouders afgesproken dat de bruiloft over een week is.’ Dat is absurd – zo absurd dat ik me er niets bij kan voorstellen.
Uithuwelijken komt nog altijd voor, en dat is geen onverdeeld succes. Wat zitten er veel, vooral meisjes, gevangen in een huwelijk waartoe ze gedwongen zijn door hun ouders, omdat die daarvoor een mooie bruidsschat konden opstrijken.
Maar het kan ook anders: uitgehuwelijkt worden betekent nog niet per definitie dat je een slecht huwelijk hebt. In een groot deel van de geschiedenis was uithuwelijken gewoon de standaard. En daar zaten ook best goede huwelijken tussen. Ook Isaak en Rebekka hadden geen keuze, naar of zij het met elkaar zagen zitten, werd niet gevraagd, maar eenmaal getrouwd gaan ze van elkaar houden!
Op uithuwelijken is veel aan te merken, maar op hoe wij in onze samenleving onze huwelijkspartners vinden, is net zo goed best wat aan te merken. Waar Isaak en Rebekka niets te kiezen hebben, zijn bij ons de keuzemogelijkheden juist eindeloos – leve de keuzestress… Het ideaal in Nederland is nog altijd dat je een partner vindt waar je de rest van je leven bij blijft. Zo’n partner kies je maar 1 keer, dus er hangt nogal wat van je keuze af. Zie tussen al die huwelijkskandidaten maar eens die ene te vinden die voor jou de perfecte is. En durf je daar dan vervolgens maar eens levenslang aan te verbinden. Want je zult altijd zien: eenmaal getrouwd blijkt die perfecte vrouw of man toch niet zo perfect te zijn.
Wie, net als ik, in de jaren ’90 is opgegroeid, kent vast het liedje ‘Mambo nr 5’. ‘A little bit of Monica in my life, a little bit of Erica by my side, a little bit of Rita is all I need, a little bit Tina is what I see, a little bit of Sandra in the sun, a little bit of Mary all night long, a little bit of Jessica here I am, a little bit of you makes me your man.’ Lou Bega, de zanger, kan niet kiezen tussen al die meisjes. En dat is een mooie illustratie van waarom het zo lastig is iemand te vinden waar je mee wilt trouwen: er valt zo verschrikkelijk veel te kiezen – durf je je dan nog aan die ene te verbinden?
2. Liefde is een keuze
En dan vind ik dat ene zinnetje uit het verhaal van Isaak en Rebekka fascinerend: ‘hij nam haar tot vrouw en ging van haar houden.’ Die volgorde: eerst wordt Rebekka Isaaks vrouw, daarna gaat Isaak van haar houden. Dit huwelijk begint niet met liefde, maar in dit huwelijk krijgt liefde de kans om te groeien. Want voor Rebekka en Isaak is liefde een keuze.
Natuurlijk, dat heeft te maken met dat hele systeem van uithuwelijken. Maar het is óók een mooi bijbels tegenwicht voor onze keuzestress en bindingsangst. Het is zo lekker nuchter en ongecompliceerd – Isaak en Rebekka nemen het gewoon zoals het is: ‘vanaf nu horen we bij elkaar, jij en ik, dus ik ga van je houden.’ Dat is bevrijdend: er gewoon voor gaan, in plaats van eindeloos zoeken naar de perfecte partner.
Liefde is een keuze. Een keuze om elke dag weer te maken: ‘ik ga ervoor, ik kies voor jou, ik kies ervoor van jou te houden. Ik kies ervoor jou te accepteren zoals je bent, jou niet te veranderen naar mijn ideaalbeeld, want jij bent jij – en ik kies ervoor daarvan te genieten. Ik kies ervoor mijn liefde voor jou te voeden, zodat ik steeds weer verliefd op je worden kan.’
Want het is niet zo dat als je eenmaal elkaar gevonden hebt, de liefde vanzelf gaat en de keuzestress voorbij is. Voor je het weet ga je jouw partner vergelijken met anderen. en pakt de vergelijking in het nadeel van je partner uit. Misschien wordt je zelfs wel verliefd op een ander. Of er komt sleur in je relatie, je houdt het met elkaar uit, maar daar is alles ook zo ongeveer wel mee gezegd. Het is echt belangrijk om die keuze niet maar 1 keer te maken, als je ja zegt bij de bijzonder ambtenaar van de burgerlijke stand, maar om elke dag weer te kiezen voor die ene die de jouwe is.
Zo klinkt het misschien wat negatief: alsof een huwelijk vooral zwoegen is. Maar daar gaat het niet om. Waar het wel om gaat: van keuzestress en vergelijken wordt je niet gelukkig. De perfecte kandidaat bestaat niet – de zoektocht naar de perfecte maakt je eenzaam. Maar als je je durft te binden aan iemand die niet perfect is, dan kan liefde groeien – dan ga je het geheim van onvoorwaardelijke liefde ontdekken. Tevreden zijn met die ene man of vrouw die je hebt maakt veel gelukkiger dan zoeken naar de perfecte partner. ‘Hij nam haar tot vrouw en ging van haar houden’: ik zie dat als een heerlijke aanmoediging om steeds weer verliefd te worden op Hanneke.
Ik weet niet hoe romantisch jullie zijn aangelegd, maar ik kan me voorstellen dat dit verhaal wel een beetje botst met je romantische idealen. Je gaat je niet verbinden met de eerste de beste die niet bezet is, als je trouwt, wil je dat doen met de ware, wil je kunnen zingen: ‘I was made for loving you.’
Bij Isaak en Rebekka is volstrekt duidelijk: die twee zijn voor elkaar bestemd. Op het eerste gezicht lijkt het misschien dat alle betrokkenen tactisch en rationeel te werk gaan, maar lees je het verhaal wat beter, dan zie je dat het God is die Rebekka en Isaak bij elkaar brengt. Abraham stuurt zijn knecht erop uit in het volste vertrouwen dat de Heer voor een vrouw zal zorgen. Die knecht gaat nog een stapje verder: hij bidt om een vrouw voor Isaak en weet precies wat voor vrouw dat moet zijn. ‘God,’ zegt hij, ‘als ik dat meisje tegenkom, dan weet ik dat u haar voor Isaak hebt bestemd.’ Hij is nog niet klaar met zijn gebed, of precies dat meisje komt op hem af. Als hij vervolgens zijn verhaal doet bij Rebekka’s broer en vader, kunnen zij er niet omheen: God zelf heeft dit huwelijk gearrangeerd, dit is een match made in heaven.
Maar: in de bijbel staat nergens dat dit de standaard is. De situatie van Isaak en Rebekka is uniek. God had Abraham beloofd dat uit hem een groot volk zou komen. Nu is Isaak de erfgenaam en staat het ontstaan van dat volk op het spel. Dáár grijpt God rechtstreeks in – maar dat is wel uniek. Hanneke en ik geloven niet dat we voor elkaar bestemd waren, want de bijbel geeft geen aanleiding om dat te denken. We hadden anderen tegen het lijf kunnen lopen, en dan was het ook goed geweest. Maar nu we elkaar gevonden hebben, geloven we wél dat we de ware voor elkaar zijn en door God aan elkaar gegeven zijn.
Als wij in de auto zitten, luisteren onze kinderen graag naar luisterboeken. Zo hebben we Mees Kees helemaal grijs gedraaid. In de klas van meester Kees zit een jongen die overal een rap bij maakt, waaronder een over het zoeken naar een vriendinnetje: ‘hé schatje, hé meisje, nummer 1 op mijn lijstje, ik wil wel met je trouwen, van je houden, heel mijn leven, ik zal je alles geven, maar schat, als je niet wilt, is dat oké, zeg dan nee, dan kijk ik op mijn lijstje en ik ga naar nummer 2. Hé schatje, hé meisje, nummer 2 op mijn lijstje…’ Dat gaat zo door tot nummer 13 op het lijstje. Je zult maar nummer 13 zijn… Toch vind ik het mooi: deze rap haalt je uit de kramp van dat je die ene perfecte partner moet zien te vinden.
Want te vaak is je zoektocht naar ‘de ware’ in feite een zoektocht naar ‘de perfecte’ die jou gelukkig maakt. Behalve dat dat een onmogelijke en verlammende zoektocht is, is het ook nog eens onchristelijk: je zoekt dan je geluk bij je partner in plaats van bij God. Het is een soort verafgoding, een vlucht weg van God.
Natuurlijk, een huwelijkspartner kiezen, dat is iets om serieus te nemen, om met zorg te doen. Maar ga er dan vervolgens ook gewoon voor – kies! Wacht niet op absolute zekerheid – dat ga je niet krijgen. Wij zijn meesters in het uitstellen, in het om elkaar heen blijven draaien, zonder eens een keer te kiezen. Ga maar gewoon van elkaar houden, en accepteer dat dat soms ook een uitdaging is.
Want dat is het. Soms is liefde echt heel moeilijk. Want wij zijn nooit perfecte partners, houden toch altijd die neiging eerst ons eigen belang te zoeken en dan pas het belang van de ander. Daar kunnen Isaak en Rebekka over meepraten. Triest dieptepunt in hun huwelijk is dat Rebekka zoon Jakob opjut Isaak te bedriegen. Wat zijn die 2 dan ver uit elkaar gegroeid. Daarna zie je gelukkig weer eensgezindheid, maar denk niet dat hun huwelijk vanzelf ging.
Juist dan komt het aan op liefde, op trouw. Want liefde is jezelf geven. En dat houdt niet op als het moeilijk wordt. De liefde geeft niet zomaar op. Juist christenen hebben alle reden ook lief te hebben al het moeilijk is. Want zij kunnen dat van God leren. Je hoeft God niets te vertellen over tegenvallende liefde: wij zijn niet bepaald de perfecte kandidaat voor God, die al zijn liefde waard zou zijn. Toch blijft God er voor gaan. Toch geeft Jezus alles om zijn bruid, ons, voor zich te winnen, om van haar te houden en haar mooi te maken. Wij zijn voor Jezus de ware – ondanks alles!
3. Investeer
‘Hij nam haar tot vrouw en ging van haar houden.’ Ik wil jullie aanmoedigen een voorbeeld te nemen aan Isaak: ga van elkaar houden – en blijf daarvoor kiezen. Investeer in elkaar, en voedt zo de liefde. Of, als je niet getrouwd bent: investeer in je relaties. Maak dat vooral lekker praktisch. Door tijd voor elkaar te nemen, door naar elkaar te luisteren, door samen iets te doen, door elkaar te verrassen. Die uitdaging wil ik jullie meegeven: maak je liefde deze week praktisch op een manier die je niet al wekelijks doet. Investeer eens wat extra in jullie samen – ga ervoor!
Net als Jezus voor jou gaat, alles investeert, zelfs zijn leven, om jou voor zich te winnen. Amen.