Stel, we schaffen het leger af. En niet alleen wij: alle landen van de wereld doen het. Het lijkt onmogelijk. Toch profeteert Micha erover.
Inleiding
Even een gedachte-experiment: stel, we schaffen in Nederland het leger af. Wat zou er dan gebeuren?
Om te beginnen denk ik dat Mark Rutte al snel een woedende Donald Trump aan de telefoon heeft. ‘Zijn jullie helemaal gek geworden?! Er moet juist geld bij voor defensie, en jullie schaffen het leger af?! Denk maar niet dat wij wel inspringen als jullie toch eens soldaten nodig zouden hebben.’ Oftewel: Nederland zou uit de NAVO worden gezet. En Trump zou ook wel gelijk in hebben.
Nu heeft Nederland gelukkig goede buren, ik zie het nog niet zo snel gebeuren dat België of Duitsland ons vervolgens de oorlog verklaart. Maar terroristen zouden het wel makkelijk krijgen. Misschien vatten ze het wel op als een uitnodiging: ‘als je toch zo graag bommen wilt laten ontploffen, doe het dan maar hier – wij zullen je geen strobreed in de weg leggen.’ Ik denk dus niet dat Nederland er veiliger op wordt zonder leger.
Maar stel dat Nederland niet het enige land is. Dat heel Europa het leger ontslaat, en dat zelfs de Verenigde Staten de stekker uit defensie trekken. Dan hebben we denk ik wel een serieus probleem! Noord-Korea kan dan raketten afvuren wat ze maar willen, Rusland en China nemen het internet over en drugsbazen zien opeens allerlei nieuwe mogelijkheden. En dit lijkt mij nog een voorzichtig scenario.
Het leger afschaffen, dat is misschien toch niet zo’n goed idee… Toch is dat precies waar Micha over profeteert. Vorige week luisterden we naar hoe Micha onrecht aan de orde stelt, een profetie vol oordeel en onheil, maar vandaag luisteren we juist naar een heel bemoedigende profetie. We gaan lezen: Micha 4:1-8, en dat doen we vanuit het thema: ‘de grote ontwapening’.
1. Oordeel…
Zoals ik al zei: dit is een bemoedigende profetie. Wie wil er nu niet zo’n wereld waar gewoon geen bedreigingen meer zijn?! De vraag is alleen: is het realistisch? En Micha weet ook wel dat er nog heel wat wapengekletter zal zijn voordat dit visioen werkelijkheid wordt.
Sterker nog: voor Jeruzalem het stralende middelpunt van de wereld zal zijn omdat God vanuit die stad als koning regeert, zal diezelfde God zijn oordeel over Jeruzalem uitvoeren. Dat is het slot van Micha 3. Jeruzalem betekent letterlijk ‘stad van de vrede’, maar in de dagen van Micha lijkt het er in de verste verten niet op. Jeruzalem is een stad van onrecht. Jeruzalem is een stad van afgoden. Jeruzalem is een stad waar machtsspelletjes worden gespeeld. Micha klaagt de leiders van Israël aan: ‘jullie bouwen Sion op bloed en Jeruzalem op onrecht.’ Wat nou, ‘stad van de vrede’?! Jeruzalem doet vrolijk mee in de toenmalige wapenwedloop!
God ziet met verdriet in zijn hart hoe zijn volk op wapens vertrouwt, in plaats van op hem. Profeten als Micha brengen die boodschap, maar veel invloed hebben ze niet: de mensen luisteren liever naar vrolijkere profeten. Langzamerhand wordt Gods oordeel onafwendbaar. Dat duurt nog wel even, tot na de tijd van Micha, maar Micha heeft het er al wel over: ‘door jullie toedoen zal de Sion als een akker worden omgeploegd, zal Jeruzalem een ruïne worden en de tempelberg een overwoekerde heuvel.’
Au! Dit is heel pijnlijk! Voor Jeruzalem en alle Israëlieten, maar ook voor God! Jeruzalem is zijn stad, de tempelberg is de plek waar hij woont, maar het wordt een ruïne waar onkruid vrij spel krijgt. Nu vind ik ruïnes heel mooi, ik vind fascinerend om tussen de resten van oude kastelen en kerken te lopen, en me dan in te beelden hoe het er ooit geweest is, maar het is natuurlijk wel vergane glorie! God neemt het risico dat de mensen denken dat hij óók vergane glorie is. Dat de God van de Israëlieten overwonnen is, van zijn voetstuk gevallen, en je geen rekening met hem meer hoeft te houden.
Voordat die mooie tijd van Micha 4 aanbreekt, moet Jeruzalem door Gods oordeel heen! En dan vraag ik me af: waarom? Waarom slaat God dat hele oordeel niet lekker over, om direct te beginnen met dat mooie visioen?
En ik weet het niet zo goed. Dat is ook wel eens leuk, dat de dominee, pardon, evangelist, iets niet weet. Ik denk dat het te maken heeft met dat God geen half werk levert. Dat de wereld, met al haar wapengekletter, zo verziekt is, dat er niet met een beetje bijsturen van Gods kant nog wel wat van te maken is: er is een radicaal nieuw begin nodig. Gods nieuwe wereld zonder wapens kan niet voortbouwen op de oude wereld waarin wapens een hoofdrol hebben. Zoiets denk ik.
2. God ontwapent
Micha 4 is dus geen goedkoop verhaal over dat alles op zijn pootjes terecht komt. Het is wel een bemoediging: God serveert onze wereld niet af, hij heeft al een plan voor hoe het verder moet na zijn oordeel.
‘Eens zal de dag komen,’ zegt Micha. Wat is die dag mooi – het is een dag van radicale vrede! Op die dag wonen de Israëlieten en hun gezworen vijanden vreedzaam samen. God brengt de Israëlieten terug in zijn stad – dat is vers 6 en 7. God brengt ze weer bij elkaar. Maar ze hebben Jeruzalem dan niet voor zich alleen: alle volken komen naar de stad van God. Ook de machtige naties, de landen waar Israël bang voor was. En terecht – want Assyrië en Babylonië hebben Noord en Zuid Israël uiteindelijk veroverd en hun leiders gedeporteerd. Maar nu zijn er geen tegenstellingen meer!
In die wereld zijn ook geen wapens meer nodig. ‘Dan zullen zij hun zwaarden omsmeden tot ploegijzers en hun speren tot snoeimessen.’ Het omgekeerde kennen we: in tijden van oorlog worden fietsen en kerkklokken geconfisqueerd om er geweren en tanks van te maken. Micha ziet het juist andersom!
Het is heel radicaal: wapens vernietigen. Na de Koude Oorlog is er een voorzichtig begin mee gemaakt, maar geen land durft het aan al zijn wapens in te leveren. Er liggen nog genoeg kernwapens in geheime loodsen opgeslagen om deze wereld in een grote vuurzee te veranderen. Want het is wel zo prettig om wapens achter de hand te hebben. Of tenminste om vrienden met wapens te hebben. De militaire macht van Amerika garandeert dat Rusland zich koest houdt. Wapens zorgen voor een machtsevenwicht. De wapens neerleggen is nog tot daar aan toe, maar omsmelten?! Dat gaat heel ver! En dát is wat Micha beschrijft: geen veiligheid van een machtsevenwicht, maar veel radicaler – er zijn geen bedreigingen meer!
Die wapens worden ook niet zomaar vernietigd, maar omgesmolten tot ploegijzers en snoeischaren. Het zijn landbouwinstrumenten, om de aarde mee te bewerken. Tanks worden tractors. Zwaarden en speren staan voor de dood, maar ploegijzers en snoeischaren voor het leven! ‘Ieder zal zitten onder zijn wijnrank en onder zijn vijgenboom, door niemand opgeschrikt.’ Wat heerlijk: je hoeft nooit meer op je hoede te zijn, niemand probeert je een poot uit te draaien, iedereen heeft het beste met je voor!
Klinkt fantastisch, maar ook wel een beetje onrealistisch. Na elke oorlog wordt gezegd: ‘dit nooit weer.’ Zo zijn de Verenigde Naties ontstaan: het is beter met elkaar te praten dan te vechten. Voor het gebouw van de VN in New York staat een standbeeld, gebaseerd op deze profetie, van een man die een zwaard omsmeedt tot een ploeg. Het is een mooie droom, maar de VN krijgen het niet voor elkaar… Zeker, de VN doen goede dingen, ik zou het niet willen opdoeken, maar er komen helaas alleen maar meer wapens bij.
Deze radicale vrede is dan ook geen menselijk resultaat: Gód moet het doen. Niet voor niets heeft Jeruzalem zo’n centrale rol in deze profetie: dat is waar God woont! De vrede begint waar mensen erkennen dat God koning is. En dat klinkt misschien een beetje autoritair: God als alleenheerser. Maar dat God regeert is niet gebaseerd op wapens, is niet gebaseerd op dat mensen bang voor hem zijn, is niet gebaseerd op macht. Gods koningschap is gebouwd op liefde.
Dat zie je ook in Micha 4. Al die volken komen vrijwillig naar Gods woonplaats. Ze worden er niet naartoe gedeporteerd ofzo. Nee: ze worden er toe aangetrokken. En ze jutten elkaar daarin op: ‘komen jullie ook mee naar Jeruzalem, want daar moet je zijn, daar wijst God ons de weg!’ Ze willen niets liever dan aan Gods voeten zitten en zijn woorden indrinken. En dan staat er nog dat God rechtspreekt tussen machtige volken, en het gekke is: dat voelt hier helemaal niet beangstigend. God doet iedereen recht. Hij straft de volken niet af, maar weet ze met elkaar te verzoenen.
De radicale vrede komt van God. Niet van een opgelegd ontwapeningsprogramma. Echte vrede komt niet als de bad guys worden verslagen. Dat zie met bijvoorbeeld ISIS: militair stelt het allemaal niet zoveel meer voor, maar het giftige gedachtegoed is nog springlevend. Echte vrede ontstaat als God harten verandert, als we niet alleen onze wapens neerleggen, maar ons hart voor hem openstellen.
Als je Micha 4 zo leest, dan denk je misschien: dat is iets voor een verre toekomst. En zeker: de wereld om ons heen komt niet bij die wereld van Micha 4 in de buurt. Maar vergis je niet: Micha 4 is al begonnen! Overal waar mensen in Jezus geloven, hem aannemen als hun Redder, als hun Koning, daar is deze fantastische toekomst al begonnen!
‘Ik zal de kreupelen verzamelen, de verstrooiden bijeenbrengen’ – dat is typisch Jezus! Jezus lijkt wel een magneet voor mensen die wij al snel als losers zien. Toen Jezus in Israël rondtrok, trok hij juist zulke mensen. Zieken, armen, zondaars: juist zij wisten Jezus te vinden, terwijl de elite niets van Jezus moest hebben. Bij Jezus begint wat we in Micha 4 lezen.
Ook dat van die volken: vanuit de hele wereld worden mensen door Jezus getrokken! Overal ter wereld zijn volgelingen van Jezus. Overal ter wereld zijn christenen die zeggen: ‘laten we naar God gaan, luisteren naar wat hij zegt, want hij wijst ons de weg.’ Ik zag laatst een foto van een massale doopdienst in Thailand, daar komen heel veel mensen tot geloof in Jezus! Dat is weer een stukje Micha 4 dat werkelijkheid wordt. Want het gaat niet om de stad Jeruzalem die je op de kaart kunt aanwijzen. Het gaat om dat God bij mensen woont, ín mensen woont. Waar mensen zich laten leiden door God, waar de liefde van Jezus de drijvende kracht in hun leven wordt, daar begint Micha 4. En er komt een dag dat niemand er meer omheen kan. Er komt een dag dat Gods koninkrijk overal is. Jezus komt terug, en dan begint de grote ontwapening.
Maar het is dus al begonnen. En met dat in gedachte, wil ik nog even terug naar dat oordeel. Voor Gods nieuwe wereld begint, is er eerst een oordeel – zegt ook Jezus. Maar waar die wereld al begonnen is, is dat oordeel al geweest. Jezus is al geoordeeld! Als je bij hem hoort, zegt Paulus, dan is je oude mens met hem begraven. Je bent een nieuw mens, en daarover zegt Jezus in Johannes 5: ‘wie luistert naar wat ik zeg en hem gelooft die mij gezonden heeft, heeft eeuwig leven; over hem wordt geen oordeel uitgesproken, hij is van de dood overgegaan naar het leven.’
3. Advent: houd hoop!
Mooi! Maar wat moet je er deze week mee? Ik denk dat vers 5 het antwoord geeft: ‘laat andere volken hun eigen goden volgen – wij vertrouwen op de naam van de Heer, onze God, voor eeuwig en altijd.’ Dit prachtige visioen is een aanmoediging: blijf hopen, blijf geloven, blijf liefhebben! Al zit niemand om jou heen op God te wachten, houd vol – houd hoop! Dat is precies waar het in de adventstijd om gaat: hoop houden.
Maar hoe doe je dat? Hoe houdt je die hoop vast? Door te zien waar het al gebeurt! De toekomst is al bezig, dus je kunt het gewoon zien.
Ik krijg bijvoorbeeld hoop als ik rondloop op het Hembrugterrein. Daar werden wapens gemaakt. Daar bedachten mensen hoe wapens nog effectiever, oftewel: dodelijker, konden worden. Maar de wapenindustrie is verdwenen, het terrein werd een ruïne, overwoekerd door onkruid, en nu wordt tussen die ruïnes kunst gemaakt, en vind je sporen van God. En ik weet ook wel: de wapenproductie is gewoon verplaatst, Nederland slaat nog altijd wapens in, maar toch: ik zie er iets van Micha 4 in.
Ik krijg ook hoop van dat filmpje dat ik een paar weken geleden liet zien, van Brandt die de moordenaar van zijn broer vergeeft, haar in de rechtbank een knuffel geeft en de liefde van Jezus toewenst. Die niet met wapens terugvecht, maar met liefde.
Dus kijk goed om je heen! Heb oog voor die nieuwe wereld die begonnen is. En houd hoop: de Koning komt! Amen.